Қазіргі заманда цифрландыру үрдісі бүкіл әлемде қарқынды дамуда. Жасанды интеллекттің мүмкіндіктері кеңейіп, адам өмірін жеңілдетіп қана қоймай, жаңа деңгейдегі өнімділік пен ыңғайлылықты қамтамасыз етуде. Алайда, бұл үдерістермен қатар қоғамға жаңа қауіп-қатерлер де туындап отыр. Әсіресе, кибершабуылдар, интернет алаяқтық және дербес мәліметтердің заңсыз қолданылуы күнделікті өмірдің өзекті мәселесіне айналды.
Сарапшылардың айтуынша, соңғы жылдары Қазақстанда ғана емес, бүкіл әлемде мемлекеттік құрылымдарға, қаржы ұйымдарына және ірі корпорацияларға бағытталған кибершабуылдар көлемі айтарлықтай артқан. Мысалы, 2024 жылы елімізде тіркелген киберқылмыс саны 30 пайызға өсіп, ең жиі кездесетіндері – банктік карталар арқылы жасалатын алаяқтық пен әлеуметтік инженерияға негізделген шабуылдар болған. Қауіптің күшеюіне жасанды интеллекттің өзі де әсер етуде: зиянкестер оны пайдаланып, шабуылдарды автоматтандырып, ауқымын кеңейтуде.
Осы мәселелерді талқылау мақсатында Шымкент қаласында орналасқан инновациялық орталық **“Shymkent Hub”** алаңында «Цифрлық қауіпсіздік және сауаттылық» тақырыбында арнайы форум өтті. Жиынға ІТ мамандар, стартап жетекшілері, білім саласының өкілдері және жастар қатысты. Шараның басты мақсаты – азаматтардың киберқауіпсіздік мәдениетін қалыптастыру, ақпараттық қауіпсіздіктің негізгі қағидаттарын үйрету және қоғамда цифрлық сауаттылықты арттыру болды.
Форум барысында сарапшылар азаматтарға күнделікті өмірде жиі кездесетін киберқатерлердің түрлерін түсіндірді. Банк карталарын қолдану, интернет-дүкендерде сауда жасау, түрлі қосымшаларға жеке мәліметтер енгізу – барлығы да белгілі бір деңгейде қауіп төндіреді. Егер азамат өз деректерін қорғауға немқұрайлы қараса, қаржылық шығынға немесе құпия ақпараттың жария болуына әкелуі мүмкін.
Хаб резиденті **Самал Райымжан** өз сөзінде:
*– Қазір кез келген адам интернет арқылы төлем жасайды, түрлі сервистерге тіркеледі. Тіпті соңғы уақытта азаматтардың кейбірі ChatGPT сияқты жасанды интеллект платформаларына жеке мәліметтерін немесе қызметтік құжаттарын жіберіп, шешім табуға тырысатынын байқаймыз. Бұл – өте қауіпті үрдіс. Өйткені мұндай ақпарат сыртқа тарап кетуі мүмкін. Сондықтан цифрлық сауаттылықты арттыру – тек ІТ саласының мамандарының ғана емес, бүкіл халықтың міндеті. Әрбір азамат өз деректерін қорғауды үйренуі керек*, – деді.
Шара барысында жас мамандар жасанды интеллект дәуіріндегі жаңа қатерлерге қарсы тұрудың әдістерін ұсынды. Олар кибергигиенаны сақтаудың қарапайым, бірақ тиімді жолдарын көрсетті: күрделі құпиясөздер қолдану, екі факторлы аутентификацияны қосу, белгісіз сілтемелерге өтпеу, күмәнді қосымшаларды жүктемеу, сонымен қатар әлеуметтік желілерде жеке ақпаратпен бөлісу кезінде абай болу.
Форумда сонымен қатар киберқауіпсіздік саласында кәсіби мамандарды даярлау мәселесі де қозғалды. Сарапшылардың пікірінше, болашақта бұл сала ең қажетті мамандықтардың бірі болмақ. Осыған байланысты “Shymkent Hub” аясында арнайы оқыту бағдарламаларын іске қосу жоспарланып отыр. Бұл курстар жастарға тек теориялық білім ғана емес, нақты практикалық тәжірибе жинауға мүмкіндік береді.
Жиын соңында қатысушылар киберқауіпсіздікті күшейту тек мамандардың ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ ісі екеніне тоқталды. Әрбір азамат ақпараттық кеңістікте өз қауіпсіздігі үшін жауапкершілік алуы тиіс. Киберқауіпсіздік мәдениеті қалыптасқанда ғана еліміздің цифрлық дамуы тұрақты әрі сенімді болмақ.
