ТҮРКІСТАНДАҒЫ ҰЛТТЫҚ КИІМ МЕН СӘНДІК ДӘСТҮР: БОЛМЫСТЫҢ БЕЙНЕСІ, ҰЛТТЫҢ ҮНІ

Қазақ халқы үшін киім — тек денені жабатын құрал емес, ол — ұлттың болмысын танытатын, әлеуметтік орнын көрсететін, эстетикалық дүниетанымының көрінісі. Түркістан қаласында бұл түсінік әлі күнге дейін тірі. Мұнда ұлттық киім тек тарихтың мұрасы емес, бүгінгі күннің сәніне айналып отыр. Түркістан көшелерінде, мәдени шараларда, ресми кездесулерде, тұрмыстық ортада ұлттық нақыштағы киім киген жастар мен үлкендерді жиі көруге болады. Бұл — киім арқылы ұлтты сезіну, өзін-өзі тану мәдениетінің жаңғырып жатқанын білдіреді.
Түркістан – көне сән дәстүрінің бесігі. Мұнда ұлттық киім үлгілері ғасырлар бойы сақталып, әжелерден келіндерге, аналардан қыздарға мирас ретінде беріліп келеді. Әсіресе шапан, камзол, сәукеле, кимешек, бөрік, тақия сияқты киімдер — әр кезеңнің рухани сипатын сақтаған жәдігер ғана емес, ұрпақтар арасындағы үзілмеген байланыс. Түркістанда бұл заттар ерекше қадірленіп, арнайы орынға ілініп, құрметпен сақталады. Олар тек сән емес, киелі мұра саналады.
Жергілікті шеберлер әлі күнге дейін ұлттық киім тігумен айналысады. Қолмен кестелеу, зермен өңдеу, алтын жіппен өрнектеу – мұның бәрі Түркістанда әлі де қолданылатын тәсілдер. Киімнің әрбір бөлшегі — қазақ эстетикасының тереңдігін білдіреді. Камзолдағы өрнек, шапандағы шет тігісі, сәукеледегі қауырсын — бұлардың бәрі де киімді көрікті етумен қатар, иесінің мәртебесін, жасын, тіпті әлеуметтік статусын көрсеткен.
Түркістанда сән – бұл ұлтқа қызмет ету. Жергілікті дизайнерлер ұлттық киім үлгілерін заманауи үлгімен үйлестіріп, бүгінгі күннің талғамына сай жаңа бағыт қалыптастырып келеді. Мысалы, шапан немесе камзол элементтері іскерлік киімдерге, ұлттық өрнектер спорттық стильге бейімделіп, ерекше мәдени стиль туындап отыр. Бұл — ұлт киімінің өзгермей, қайта жаңғыруының айқын көрінісі.
Ұлттық киімге деген бұл құрмет тек сән үшін емес. Түркістанда ұлттық киім – тәрбие құралы. Қыз балаға сәукеле, кимешек кигізу — оның әйелдік мәртебесін мойындату болса, ұл балаға шапан жабу — оған жауапкершілік, абырой артуды білдіреді. Міне, бұл киімнің философиялық астары – киімді кию арқылы тұлғалық қасиеттерді қалыптастыру. Мұны бүгінгі Түркістанда әр отбасы жақсы түсінеді.
Сондай-ақ, Түркістанда ұлттық киім тек жеке тұтыну емес, ұжымдық мақтаныш нышаны. Мектептер мен балабақшаларда ұлттық киім күні, сән көрсетілімдері жиі өткізіледі. Онда балалар тек киініп қана қоймай, киімдердің шығу тарихын, мәнін үйреніп, өз ата-бабасының сән дәстүрін құрметтеуге тәрбиеленеді. Бұл – мәдени кодтың сақталуының нақты жолы.
Қазақ сәндік дәстүрі — тек сыртқы сұлулыққа емес, ішкі үйлесімге негізделген. Түркістанда бұл түсінік – киімде ғана емес, зергерлік бұйымдар мен тұрмыстық заттарда да сақталған. Әйелдердің күміспен әшекейленген білезігі, сырғасы, шашбауы – олар тек әшекей емес, отбасылық қасиеттің, әйелдің мәртебесінің, ұрпақтық сабақтастықтың көрінісі. Түркістанда мұндай бұйымдар ерекше маңызға ие. Олар ұрпақтан-ұрпаққа беріледі, тұрмысқа шыққан қызға жасау ретінде тапсырылады, үлкендерден естелік ретінде сақталады.
Ұлттық киім – бұл тек сән емес, рухани символ. Түркістанда бұл ұғым шынайы өмір сүріп тұр. Әр шапан — тарих, әр камзол — ұрпақтық сабақтастық, әр өрнек — тілсіз шежіре. Мұнда киім – бабалар үнін жеткізетін, ұлт болмысын сақтап тұрған құндылық.
Сол себепті Түркістандағы ұлттық киім мәдениеті — Қазақстандағы ең шынайы, тұтас сақталған үлгілердің бірі. Бұл қалада ұлттық киім кию — көрініп қалу үшін емес, өзінің кім екенін ұмытпау үшін киіледі. Ол – өткен мен бүгінді жалғайтын көркем көпір. Түркістан – сол көпірдің алтын арқауы.