Шымкент — Қазақстанның ірі қалаларының бірі әрі көпұлттылық пен мәдени әртүрліліктің жарқын үлгісі. Қаланың ұлтаралық құрылымы тарихи, әлеуметтік және экономикалық факторлардың әсерімен қалыптасып, ерекше демографиялық жағдайды туындатты. Шымкент халқының көпұлтты құрылымының қалыптасуындағы негізгі кезеңдерге тоқталайық.
Қазақстанның XVIII-XIX ғасырларда Ресейге қосылуы орыс және украин шаруаларының, сондай-ақ казактардың жаппай қоныс аударуына себеп болды. Бұл оқиға өңірдің этникалық құрамын айтарлықтай өзгертті және орыстілді қауымдастықтың қалыптасуына негіз қалады. Бұл өз кезегінде халықтар арасындағы мәдени алмасу мен ынтымақтастықты арттырды. Ресейге қосылу жаңа сауда және экономикалық мүмкіндіктер ашып, басқа өңірлерден мигранттарды тарта бастады.
Екінші маңызды кезең — Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі, соғыс жылдарындағы және соғыстан кейінгі кезеңде өндіру және өңдеу өнеркәсібінің дамуы. Кәсіпорындар мен жұмыс күші Қазақстан аумағына эвакуацияланып, өңірде жаңа этникалық топтар қалыптасты. Шымкенттің өнеркәсіптік дамуы жұмыс орындарының көбеюіне алып келіп, мигранттарды тартып, халық саны мен оның ұлтаралық құрылымының өзгеруіне ықпал етті.
Сталиндік кезеңдегі халықтарды депортациялау Шымкенттің этнодемографиялық құрылымына үлкен әсер етті. Чешен, ингуш, корей және басқа да халықтар Қазақстанға қоныс аударылып, жаңа этникалық топтардың пайда болуына және мәдени әртүрліліктің артуына себеп болды.
XX ғасырдың 50-80-жылдары КСРО-дағы ауқымды әлеуметтік-экономикалық өзгерістер, индустрияландыру мен әлеуметтік инфрақұрылымның дамуы нәтижесінде Шымкентке халықтың айтарлықтай қоныс аударуы байқалды. Бұл кезең басқа республикалардан келген адамдардың ағынымен сипатталып, қаланың мәдени өмірін байытып, оның экономикалық дамуына ықпал етті. Жаңа салалардың пайда болуы және жұмыс орындарының көбеюі өмір сүру деңгейінің артуына және басқа өңірлерден мамандарды тартуға әкелді.
КСРО ыдырағаннан кейін этникалық қазақтардың тарихи отанына оралу үдерісі басталды. Бұл үдеріс әлі де жалғасып, қазақтардың өздерінің мәдени және тарихи тамырларын қалпына келтіруге деген ұмтылысын көрсетеді. Қазақтардың оралуы Шымкентте мәдени дәстүрлер мен тілдік әртүрліліктің жаңаруына ықпал етті. БҰҰ-ның Босқындар істері жөніндегі Жоғарғы комиссары басқармасының (БЖКБ) мәліметінше, КСРО ыдырағаннан кейін шамамен 9 миллион адам қоныс аударды, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан бері ең ауқымды көші-қон болды.
Осылайша, Шымкент халқының ұлтаралық құрылымының қалыптасуы — әртүрлі тарихи оқиғалар мен әлеуметтік өзгерістердің ықпалымен өткен күрделі әрі көп қырлы үдеріс. Бүгінгі таңда қала көптеген мәдениеттер мен этностардың өкілдері бейбіт қатар өмір сүретін көпұлттылықтың символына айналды. Бұл қаланың мәдени және әлеуметтік өмірін байытып, оның тұрақты дамуы мен әлеуметтік үйлесіміне негіз болып отыр. Шымкенттің этникалық әртүрлілігі – болашақтың тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін сақтап, дамыту қажет баға жетпес байлық.
