Азаматтық қоғамның дамуы кез келген мемлекеттің тұрақты және гүлденген болашағы үшін маңызды фактор болып табылады. Әсілбек Қожахметов атап өткендей, Қазақстандағы азаматтық қоғамның қазіргі жағдайы алаңдаушылық туғызады. Кеңестік саяси жүйенің қалдықтарының әсері және тәуелділік идеологиясы, ең алдымен, кәсіпкерлік сананың төмен деңгейіне әсер етеді.
Әсілбектің пікірінше, кәсіпкерлік сананың қоғамның дамуы үшін маңыздылығын асыра бағалау қиын. Дамыған елдерде кәсіпкерлік мәдениет деңгейі 30-40% — ға жетеді, ал Қазақстанда бұл көрсеткіш тек 5% -. құрайды. Мұның себептері халықты оқытудың жеткіліксіздігінде, билік тарапынан мүмкіндіктер мен мысалдардың болмауында жатыр. Бұл кедергілер халықтың кәсіпкерлік қабілеттерінің дамуына кедергі келтіреді және әлеуметтік теңсіздікке әкеледі.
Азаматтық білімнің төмен деңгейі де азаматтық қоғамның дамуына кедергі келтіреді. Ауыл тұрғындары балаларын жоғары оқу орындарына оқуға жіберсе де, олар көбінесе азаматтық санаға жете алмайды. Мәселе білім беру мен азаматтық сауаттылық арасындағы алшақтықта жатыр. Адамдар өз құқықтарын білмейді және тәуелді бола отырып, оларды қорғай алмайды. Бұл мәселені шешу үшін азаматтық білім беру бойынша білім беру бағдарламаларын енгізу және азаматтардың құқықтары мен міндеттерін белсенді ілгерілету қажет.
Азаматтық қоғамның күші-мемлекеттің күші. Әсілбек билік керісінше емес, азаматтық қоғамның көмекшісі болуы керек деп санайды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «халықты тыңдайтын мемлекет» тұжырымдамасы азаматтық қоғамның дамуы үшін жаңа көкжиектер ашады, алайда биліктің төменгі деңгейлерінде бұл мәселелерді түсінбейтін немесе қолдамайтын адамдар әлі де көп. Билік пен азаматтық қоғам арасындағы ашық диалог пен өзара түсіністік қоғамның дамуының негізгі шарттары болып табылады.
Сыбайлас жемқорлықтың салдары сонымен қатар халықтың мұнайдан алынған байлықтан барлық пайда ала алмауына әкеледі. Мұнай бағасының төмендеуі билікті азаматтық қоғамның қажеттілігіне назар аударуға мәжбүр етті. Дамыған демократиялық мемлекеттер азаматтық қоғамның маңыздылығын бұрыннан түсінген. Қазақстан да осы тәжірибені қабылдап, оны дамыту жөніндегі бағдарламаларды іске асыруы тиіс.
Азаматтық қоғамды дамыту үшін түрлі бастамалар мен жобаларды іске асыру қажет:
Білім беру және ақпараттандыру: халықты азаматтық құқықтар, міндеттер және қоғамдық өмірге қатысу әдістері туралы кеңінен ақпараттандыру.
Кәсіпкерлікті қолдау: бизнестің әлеуметтік жауапкершілігін арттыру, кәсіпкерлердің қоғамдық бастамаларға қатысуын ынталандыру.
Әріптестік тетіктерін дамыту: мемлекеттік органдар, ҮЕҰ және жеке сектор арасындағы тиімді ынтымақтастық.
Ашық диалог құру: билік пен азаматтық қоғам арасында байланыс пен өзара түсіністік орнату.
Жастар мен әйелдердің құқықтарын қорғау: жастар мен әйелдерге арналған арнайы бағдарламалар әзірлеу, олардың қоғамдағы рөлін арттыру.
Азаматтық қоғамның белсенділігі және кәсіпкерлік мәдениетті дамыту — мемлекет үшін стратегиялық міндет. Биліктің азаматтық қоғаммен ашық диалогы және азаматтардың құқықтарын қорғау негізгі басымдықтарға айналуы тиіс.
Осылайша, азаматтық сананы арттыру және халықтың күшті азаматтық қоғам құруға деген ұмтылысы — елдің жарқын болашағының кепілі. Тек бірлескен күш-жігермен ғана Қазақстан азаматтық қоғамның дамуын қамтамасыз ете алады және өз мемлекетінің қуатын нығайта алады.
