Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық және құқықтық дамуының басты бағыттарының бірі – әділетті сот жүйесін құру. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Әділетті Қазақстан» тұжырымдамасы елдегі сот жүйесін реформалауды басты басымдықтардың бірі ретінде анықтайды. Бұл реформалар азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау, сот әділдігін арттыру және сотқа деген сенімді күшейту мақсатында жүзеге асырылуда.
Сот жүйесіндегі реформалардың негізгі бағыттары
Сот жүйесін реформалау Қазақстанның құқықтық мемлекет ретінде қалыптасуында маңызды рөл атқарады. Сот төрелігінің ашықтығы, тиімділігі және қолжетімділігі – осы реформалардың негізгі мақсаттары.
- Сот тәуелсіздігін қамтамасыз ету
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев сот жүйесінің тәуелсіздігін арттыруды басты міндет ретінде белгіледі. Судьялардың шешімдеріне сырттан араласуға жол бермеу үшін бірқатар шаралар қабылданды.
— Судьяларды іріктеу жүйесін жетілдіру: Судьялар конкурстық негізде және ашық процедуралар арқылы тағайындалады. Бұл судьялардың кәсіби біліктілігі мен моральдық қасиеттеріне жоғары талап қоюды қамтамасыз етеді.
— Сот төрелігінің ашықтығы: Сот процесі онлайн-трансляциялар арқылы ашық жүргізіліп, жұртшылықтың бақылауында болады.
- Азаматтардың сотқа қолжетімділігін арттыру
Сот жүйесіне деген сенімді арттыру үшін азаматтардың құқықтарын қорғау механизмдері оңтайландырылды.
— Электрондық сот жүйесі: «e-Сот» платформасы арқылы азаматтар өз істерін онлайн тіркей алады, сот отырыстарына қашықтан қатысуға мүмкіндік береді. Бұл процесс уақыт пен шығындарды азайтуға септігін тигізеді.
— Медиация институтын дамыту: Дауларды сотқа жеткізбей шешу үшін медиация және татуласу рәсімдері енгізілді. Бұл шаралар сот жүктемесін азайтып, азаматтардың мәселелерін жылдам шешуге мүмкіндік береді.
- Сот төрелігінің сапасын арттыру
Сот төрелігі сапасын арттыру үшін судьялардың кәсіби деңгейін көтеруге және этикалық нормаларды қатаң сақтауға ерекше мән беріледі.
— Судьяларды оқыту: Судьялардың біліктілігін арттыру үшін тұрақты оқыту бағдарламалары енгізілді. Халықаралық тәжірибені зерттеу және қолдану сот төрелігін жақсартуға көмектеседі.
— Этикалық кодекс: Судьялар этикасын бақылау күшейтілді. Судьялардың жауапкершілігін арттыру мақсатында арнайы бақылау органдары жұмыс істейді.
Цифрландыру және инновация
Сот жүйесіндегі цифрландыру реформалардың негізгі құрамдас бөлігі болып табылады.
— Ақпараттық технологияларды енгізу: Барлық сот процестері электронды форматқа көшірілуде. Бұл сот құжаттарын жылдам қарауға және іс жүргізу мерзімін қысқартуға мүмкіндік береді.
— Жасанды интеллект жүйесі: Сот процестерінде жасанды интеллект құралдары қолданылып, шешімдердің объективтілігі мен тиімділігі артуда.
Қоғамдық сенімді арттыру
Президенттің реформаларының маңызды аспектісі – халықтың сот жүйесіне деген сенімін арттыру.
— Халықпен кері байланыс: Азаматтардың сот жүйесіне қатысты арыз-шағымдарын қарастыру үшін арнайы платформалар іске қосылды.
— Қоғамдық бақылау: Соттардың жұмысына азаматтық қоғам өкілдері қатыса алады, бұл ашықтықты қамтамасыз етеді.
Сот жүйесіндегі реформалардың нәтижелері
2023-2024 жылдар аралығында жүргізілген реформалар бірқатар оң нәтижелерге қол жеткізді:
— Сот процестерінің жылдамдығы артты. Азаматтық істерді қарау мерзімі айтарлықтай қысқарды.
— Сот процестерінің ашықтығы мен объективтілігі жақсарды.
— Азаматтардың құқықтарын қорғау деңгейі жоғарылады.
Халықаралық тәжірибе және ынтымақтастық
Қазақстан халықаралық тәжірибені зерттей отырып, сот реформаларын жетілдіруде. Халықаралық ұйымдармен ынтымақтастық орнатылып, озық технологиялар мен әдістемелер енгізілуде.
Ойымызды қорытындылай келе, «Әділетті Қазақстан» тұжырымдамасы аясында сот жүйесін реформалау елдің құқықтық негіздерін нығайтуға бағытталған маңызды қадам болып табылады. Президенттің бастамасымен іске асырылған шаралар сот төрелігінің сапасын арттырып, азаматтардың құқықтарын қорғауға мүмкіндік береді.
Бұл реформалар Қазақстанның құқықтық мемлекет ретінде қалыптасуына ықпал етіп, қоғамның сот жүйесіне деген сенімін нығайтады. Әділетті сот жүйесін құру – елдің тұрақты дамуының кепілі.
