Қазақстан – өзінің көпұлтты және көпконфессиялы құрылымымен танылған мемлекет. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл елде көптеген этникалық топтар мен діни қауымдар бейбітшілік пен ынтымақтастықта өмір сүріп келеді. Мемлекеттің аумағында әртүрлі мәдениет өкілдері тұрады, олардың әрқайсысы өз тілі мен дәстүрлерін сақтай отырып, Қазақстан қоғамының ажырамас бөлігіне айналған. Осындай әртүрлілік елдегі әлеуметтік және мәдени байлықты көрсетеді, дегенмен, бұл ерекшелік бірқатар жаңа міндеттерді жүктейді. Осы бағыттағы басты міндет – Қазақстанның ұлттық бірлігін сақтай отырып, ұлтаралық келісімді нығайту және толеранттылықты арттыру.
Қазіргі кезеңдегі әлемдегі күрделі геосаяси жағдайлар, әлемнің көптеген бөліктеріндегі ұлттық сананың күшеюі Қазақстанға ерекше талаптар қойып отыр. Мемлекет басшысы да Қазақстанның этносаралық келісім үлгісін әлемге танымал қылудың маңыздылығын бірнеше мәрте атап өтті. Мұның негізгі себебі – елдің ішкі тұрақтылығы мен қауіпсіздігіне деген қажеттілік, өйткені көпұлтты қоғамның татулығы мен бірлігі – Қазақстанның дамуындағы іргелі факторлардың бірі.
Этносаралық қатынастарды реттеу және ұлтаралық келісімді нығайту мақсатында мемлекеттік деңгейде ауқымды шаралар қолға алынған. Соның ішінде, ерекше орын алатын Қазақстан халқы Ассамблеясы болып табылады. Ассамблея мемлекеттегі ұлтаралық келісімнің негізгі институты ретінде танылған. 2022-2026 жылдарға арналған Ассамблеяның даму тұжырымдамасы мен оны жүзеге асыру жоспары қазіргі таңда белсенді жүзеге асырылуда. Бұл жоспардың аясында әрбір өңірдегі этносаралық байланыстарды жақсарту, әртүрлі этникалық топтардың құқықтары мен мүдделерін қорғау, сонымен қатар, қоғамдағы бірлікті нығайту шаралары қабылданды.
Қазақстан халқы Ассамблеясы елдегі этносаралық татулықты сақтауда және көпұлтты қоғамды дамытуда маңызды рөл атқарады. Ассамблея өз қызметінде ұлтаралық қатынастарды үйлестіруге, этникалық топтардың мүдделерін қорғауға және ұлттық бірлікті сақтауға басымдық береді. Ассамблеяның құрылымында әрбір этникалық топтың мүддесін қорғайтын арнайы бөлімшелер мен жұмыс топтары бар. Ассамблеяның бастамасымен аймақтардағы этносаралық шиеленістерді анықтау және алдын алу мақсатында түрлі шаралар жүзеге асырылуда.
Сонымен қатар, әрбір өңірде этносаралық қарым-қатынасқа әсер ететін мәселелер анықталып, осы мәселелерді тиімді шешу мақсатында өңірлік деңгейде этносоциологиялық шиеленіс картасы жасалды. Бұл карта қоғамдағы әлеуметтанулық жағдайды түсінуге, болжауға және алдын алу шараларын іске асыруға көмектеседі. Шиеленістердің алдын алу үшін этномедиаторларды даярлау қолға алынды. Этномедиаторлар – мәдениетаралық диалогты қолдап, қақтығыстарды бейбіт жолмен шешуге ықпал ететін мамандар. Олардың қатысуы қоғамда сенімді нығайтуға және әртүрлі этникалық топтар арасындағы шиеленістердің алдын алуға мүмкіндік береді.
Қазақстан халқының мәдени әртүрлілігі елдің әлеуметтік байлығы болғанымен, бұл фактор кейде әлеуметтік теңсіздік пен ресурстарға тең қол жеткізуге қатысты мәселелерді туындатуы мүмкін. Түркістан облысында жүргізілген әлеуметтік зерттеулердің нәтижесінде қақтығыстардың басты себебі – әлеуметтік әділетсіздік және әртүрлі этникалық топтар арасындағы қарым-қатынастардағы теңсіздік екендігі анықталған. Бұл мәселені шешу үшін елде әлеуметтік әділеттілікке бағытталған шараларды жүзеге асыру қажет.
Әр этникалық топтың құқықтары мен мүмкіндіктері тең дәрежеде болуы үшін ұлттық саясатты жетілдіру маңызды. Мемлекет тарапынан әрбір азаматтың әлеуметтік әділеттілікке қол жеткізуіне жағдай жасалып, тең мүмкіндіктер қарастырылғанда ғана, этносаралық қақтығыстардың алдын алуға болады.
Қазақстанның этносаралық келісім моделінің әлемдік деңгейде танылуы елдегі ұлттық бірліктің ерекше негіздерімен түсіндіріледі. Осы үлгінің негізгі қағидаттары мыналардан тұрады:
- Этникалық және мәдени әртүрлілікті мойындау:Қазақстанда әр этникалық топтың мәдениеті мен тілін дамытуға қолдау көрсетіледі.
- Толеранттылық пен өзара құрмет:Елдегі барлық этникалық топтар арасында өзара сыйластық пен түсіністік мәдениеті қалыптасқан.
- Қазақ халқының топтастырушы рөлі: Қазақ халқы елдің бірлігі мен тұтастығын сақтауда ерекше рөл атқарады.
- Азаматтардың құқықтарын қорғау: Ұлттық тегі мен діни сеніміне қарамастан, әрбір азаматтың құқықтары мен бостандықтары заңмен қорғалады.
Бұл принциптер еліміздегі ұлтаралық келісімді нығайтуға бағытталған және Қазақстанның көпұлтты қоғамының ажырамас бөлігі болып табылады.
Этносаралық қақтығыстардың көбісі тек этникалық себептерге ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік теңсіздік пен ресурстарға қол жеткізу мәселелеріне байланысты. Әлеуметтік әділеттілік пен тең мүмкіндіктердің болмауы этникалық топтар арасындағы қарым-қатынасқа кері әсерін тигізуі мүмкін. Мысалы, ауылдық аудандарда ресурстарға тең қолжетімділік мәселелері этникалық шиеленістерге түрткі болуы мүмкін.
Мемлекеттік деңгейде әлеуметтік әділеттілікке бағытталған саясат жүргізу арқылы бұл мәселелердің алдын алуға болады. Әділеттілік негізінде құрылған қоғамда әрбір азамат өз құқығының қорғалғанын сезініп, елдің тұрақтылығы мен қауіпсіздігіне үлес қосуға ынталанады. Осыған байланысты Қазақстанда ұлттық бірлік пен этносаралық қатынастарды реттеу мақсатында жаңа стратегиялар мен бағдарламалар қажет.
Қазақстан Республикасының ұлттық бірлік пен толеранттылықты нығайтуға бағытталған мемлекеттік саясатының негізгі мақсаты – әртүрлі этникалық топтардың мүдделерін үйлестіру және ұлттық тұтастықты қамтамасыз ету. Қазақстан Конституциясында этносаралық қатынастар саласындағы негізгі қағидалар көрсетілген. Еліміздің ұлттық саясаты этникалық және мәдени әртүрлілікті қолдап, оны Қазақстан қоғамының ажырамас бөлігі ретінде тануға бағытталған.
Қазақстанның көпұлтты құрылымын сақтау үшін барлық этникалық топтардың құқықтары мен мүдделері қорғалып, олар елдің әлеуметтік-экономикалық және саяси өміріне белсенді араласуға мүмкіндік алады. Ұлттық бірлікті сақтау үшін мемлекет пен азаматтық қоғамның ынтымақтастығы өте маңызды. Бұл ынтымақтастық елдегі қақтығыстардың алдын алуға, этносаралық келісімді нығайтуға мүмкіндік береді.
Қазақстанда ұлтаралық келісім мен толеранттылықты сақтау елдің тұрақтылығы мен дамуының басты шарты болып табылады. Этносаралық қақтығыстардың алдын алу, этномедиаторларды даярлау, аналитикалық жұмыстар жүргізу және жергілікті деңгейде нақты шараларды іске асыру – ұлттық бірлікті сақтау және нығайту жолындағы маңызды қадамдар.
Қазақстан Республикасының көпұлтты құрылымын сақтау үшін ұлттық саясаттың тиімділігін арттыру қажет. Бұл мақсатқа жету үшін мемлекет этносаралық қарым-қатынастарды нығайтуға бағытталған шараларды күшейтіп, азаматтық қоғам мен үкіметтік емес ұйымдардың белсенділігін арттыруы тиіс. Ұлттық бірлік пен толеранттылықтың қамтамасыз етілуі Қазақстанның болашағы үшін ерекше маңызды, өйткені бұл ұстанымдар елімізді гүлдендіруге және оның әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз етуге бағытталған.
