Азаматтық қоғамның дамуы — кез келген мемлекеттің тұрақты және өркендеген болашағы үшін маңызды фактор. Асылбек Қожахметовтің пікіріне сүйенсек, Қазақстанның азаматтық қоғамының қазіргі жағдайы көңіл көншітпейді. Кеңес Одағынан қалған саяси жүйенің әсері мен масылдық идеологияның салдары, әсіресе, кәсіпкерлік сана-сезімнің төмендігіне әкеліп соқты.
Асылбек мырзаның атап өткеніндей, қоғамның дамуында кәсіпкерлік сана-сезімнің маңызы зор. Дамыған елдерде кәсіпкерлік мәдениетінің деңгейі 30-40% болса, Қазақстанда бұл көрсеткіш әлдеқайда төмен, тек 5%-дан аспайды. Бұл жағдайдың түп-тамыры, оның пікірінше, биліктің азаматтарды дұрыс үйретпеуінде, мүмкіндіктерді бермеуінде және үлгі көрсетпеуінде жатыр. Әлеуметтік-экономикалық тұрғыдан, бұл кедергілер халықтың кәсіпкерлік қабілетін дамытуға жол бермейді, соның салдарынан халық арасында әлеуметтік теңсіздік артады.
Азаматтық білімнің төмендігі де азаматтық қоғамның дамуына кедергі келтіреді. Ауыл тұрғындары, жоғары оқу орындарына білім алуға жіберілсе де, азаматтық сезімге қол жеткізуде қиындықтарға тап болады. Қоғамдағы білім мен азаматтық білімнің арасындағы алшақтық айқын. Білімді азаматтар өз құқықтарын қорғай алмай, тәуелділік күйінде қалуда. Бұл мәселені шешу үшін, азаматтық білім беру бағдарламаларын енгізу, қоғамдағы азаматтық құқықтар мен міндеттерді насихаттау қажет.
Азаматтық қоғамның мықтылығы — мемлекеттің мықтылығы. Қожахметовтің пікірінше, билік азаматтық қоғамға көмекші болуы тиіс, ал азаматтық қоғам билікке көмекші емес. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» тұжырымдамасы азаматтық қоғамды дамытуға жаңа бағыт береді, бірақ биліктің төменгі буындарында осы мәселелерді түсінбейтіндер әлі де көп. Билік пен азаматтық қоғам арасында ашық диалог пен түсіністік орнату — қоғамның дамуына ықпал ететін негізгі шарттардың бірі.
Сыбайлас жемқорлықтың салдары халықтың мұнайдан түскен пайдаға толық қол жеткізе алмауына себеп болды. Мұнай бағасының құлдырауы, үкіметті азаматтық қоғамның қажеттілігіне назар аударуға мәжбүр етті. Дамыған демократиялық мемлекеттерде азаматтық қоғамның рөлі танылып, оның маңызды екендігі бұрыннан түсінікті болды. Қазақстан да осы тәжірибені қолдана отырып, азаматтық қоғамды дамытуға бағытталған бағдарламаларды жүзеге асыруы қажет.
Азаматтық қоғамды дамытуда әр түрлі бастамалар мен жобаларды қолға алу қажет:
Бизнестің әлеуметтік жауапкершілігін арттыру, кәсіпкерлердің қоғамдық бастамаларға қатысуын ынталандыру, мемлекеттік қолдауды тиімді пайдалану.
Серіктестік механизмдерін дамыту: Мемлекеттік органдар, үкіметтік емес ұйымдар және жеке сектор арасында тиімді серіктестік орнату.
Ашық диалог орнату: Билік пен азаматтық қоғам арасындағы байланыс пен өзара түсіністікті нығайту.
Жастар мен әйелдер құқықтарын қорғау: Жастар мен әйелдер үшін арнайы бағдарламалар әзірлеу, олардың қоғамдағы рөлін арттыру.
Азаматтық қоғамның белсенділігі мен кәсіпкерлік мәдениеттің дамуы — мемлекет үшін стратегиялық міндет. Биліктің азаматтық қоғаммен ашық диалог орнатуы, азаматтардың құқықтарын қорғауға ықпал етуі, қоғамның дамуындағы жаңа мүмкіндіктерді ашуы тиіс.
Осылайша, қоғамдағы азаматтық сезімді жоғарылату және халықтың мықты азаматтық қоғамды қалыптастыруға ұмтылуы — еліміздің жарқын болашағының кепілі. Тек осындай бірлескен күш-жігермен ғана Қазақстан азаматтық қоғамының дамуын қамтамасыз етіп, мемлекетінің мықтылығын арттыра алады.
