Қазіргі заманғы қоғамның дамуы, әсіресе азаматтық қоғамның қалыптасуы, мемлекеттердің саяси, әлеуметтік және экономикалық құрылымдарына тікелей әсер етеді. Қазақстанның Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жолдауында айтылғандай, азаматтық қоғамды қолдау және оның әлеуетін нығайту — мемлекеттің аса маңызды міндеттерінің бірі. Бұл міндеттерді шешу үшін халық пен билік арасында тығыз байланыс орнату, қоғамдық белсенділікті арттыру, және азаматтардың мемлекет ісіне араласу мүмкіндігін қамтамасыз ету қажет.
Қазақстанда азаматтық қоғамның қалыптасуы тоталитарлық жүйеден нарықтық қоғамға өту барысында басталды. 2000 жылдардың басында үкіметтік емес ұйымдардың (ҮЕҰ) қалыптасуы азаматтық қоғамның дамуындағы маңызды қадам болды. Алайда, бүгінгі таңда азаматтық қоғамның толыққанды қалыптасқанын айту әлі ерте. Мұрат Бақтиярұлының пікірінше, азаматтық қоғамның жандануына үлес қосатын негізгі құрылым — ҮЕҰ.
Азаматтардың қоғамдық өмірдегі белсенділігі, ең алдымен, саяси мәдениеттің қалыптасуымен тығыз байланысты. Халықтың өз құқықтары мен міндеттерін білуі, қоғамның даму процесіне қатысуы, әрі азаматтық қоғамның дамуына ықпал етуі үшін маңызды. Алайда, қазіргі таңда азаматтық қоғамның дамуы үшін қажетті шарттар толық қалыптаспаған. Адамдардың белсенділігі көбінесе әлеуметтік-экономикалық жағдайларға, білім деңгейіне және мәдениетке тәуелді.
Азаматтық қоғамды дамытуға атқарушы биліктің мүддесі жөнінде әртүрлі пікірлер бар. Кейбір мамандар биліктің шын мәнінде азаматтық қоғамның дамуына мүдделі екендігін айтады, себебі қоғамның белсенділігі мемлекет үшін стратегиялық маңызға ие. Алайда, егер билік пен азаматтық қоғам арасында шынайы диалог орнамайтын болса, атқарушы орган тарапынан жүргізілетін бастамалар тиімді болмайды. Бұл тұрғыда азаматтық қоғам өкілдерінің билік құрылымдарымен ашық және конструктивті пікір алмасуы маңызды.
Мемлекет тарапынан азаматтық қоғамды дамыту мақсатында түрлі бастамалар қолға алынуда. Бұл бастамалар қатарында:
ҮЕҰ-ларға арналған мемлекеттік гранттар мен әлеуметтік тапсырыстар. Қаржылық қолдау ұйымдардың тұрақтылығын қамтамасыз ету және жобаларды жүзеге асыру үшін аса маңызды.
Азаматтардың құқықтары мен міндеттері туралы ақпараттандыру шаралары, қоғамдағы белсенділікті арттыруға бағытталған іс-шаралар. Мұндай шаралар азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттырады.
Азаматтық қоғамды дамыту үшін кәсіпкерлер мен жеке сектордың қатысуын күшейту қажет. Батыс елдерінде бизнес сектордың ҮЕҰ-ларға қолдау көрсетуі, олардың қызметін дамытуға ықпал етеді. Қазақстанда да ірі компаниялардың және бай адамдардың азаматтық қоғамға көмек көрсету деңгейін арттыру маңызды.
Сонымен қатар, азаматтық қоғамның мүшелерінің саны мен белсенділігін арттыру да өзекті мәселе. Адамдардың түрлі ұйымдарға мүшелігін кеңейту, олардың қатысуын арттыру азаматтық қоғамның дамуында маңызды рөл атқарады.
Азаматтық қоғамның дамуы — мемлекет үшін маңызды стратегиялық бағыт. Халықтың белсенділігі, саяси мәдениеттің қалыптасуы және билік пен азаматтық қоғам арасындағы тығыз байланыс еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуының негізгі алғышарты болып табылады. Азаматтық қоғам мықты болса, мемлекет те мықты болады — бұл қағида әрбір азаматтың қоғамдағы рөлі мен міндеттерін терең түсінуіне негізделеді. Соның нәтижесінде, Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуында азаматтық қоғамның ролі артып, еліміздің тұрақты дамуына ықпал етеді.
