Қазақстандағы үкіметтік емес ұйымдардың (ҮЕҰ) дамуы бірнеше маңызды мәселелермен шектелген. Бірінші кезекте, қаржылық тәуелділік — ҮЕҰ-лардың мемлекеттік гранттарға және шетелдік донорларға байланысы олардың дербестігін төмендетіп отыр. Көптеген ұйымдар өз жобаларын жүзеге асыру үшін мемлекеттік қаржыландыру мен халықаралық көмекке жүгінеді, бұл олардың өз әлеуетін толық ашуына кедергі жасайды. Мемлекеттік тапсырыстар мен гранттар негізінен қысқа мерзімді жобаларға арналған, бұл ҮЕҰ-лардың ұзақ мерзімді даму стратегияларын жүзеге асыруына мүмкіндік бермейді.
Екінші мәселе — мүшелік. Қазақстандағы ҮЕҰ-лардың мүшелерінің саны шектеулі, олар көбінесе белгілі бір мамандық өкілдерімен шектеледі. Мысалы, экология немесе денсаулық сақтау саласындағы ұйымдарға тек сол салада жұмыс істейтін мамандар ғана мүше бола алады. АҚШ сияқты дамыған елдерде әрбір мүдделі азамат ҮЕҰ-ның мүшесі бола алады, бұл олардың қызметін кеңейтеді. Мүшелік құрылымдардың тарлығы ұйымдардың белсенділігін төмендетіп, түрлі қоғамдастықтар арасындағы байланыстарды әлсіретеді.
Сондай-ақ, ҮЕҰ-ларға мемлекеттік қызметтерді аутсорсинг арқылы беру мәселесі қарастырылмаған. Бұл қадам ҮЕҰ-лардың әлеуетін арттырып, олардың қоғамдағы рөлін күшейту үшін маңызды болар еді. Аутсорсинг арқылы ҮЕҰ-лар мемлекеттік бағдарламаларды жүзеге асыра отырып, тәжірибе жинақтайды, қаржылық тәуелсіздігін арттырады және қоғамдық мәселелерді шешуде тиімділігін көрсетеді.
Батыс елдерінің тәжірибесінде ҮЕҰ-лар қоғамдық мәселелерді шешуге үлкен үлес қосуда. Еуропа елдерінде ірілі-ұсақты компаниялар мен қалталы адамдар осы ұйымдарға қаржылай қолдау көрсетеді, ал Үкімет оларға жанама түрде ғана көмектеседі. Мемлекет пен ҮЕҰ-лар арасындағы тең құқықты серіктестік қарым-қатынасы ұйымдардың дамуын ынталандырады. Мысалы, Германияда, Швецияда және Норвегияда, ҮЕҰ-лар мемлекетпен тығыз байланыста жұмыс істейді, бірақ өздерінің қаржылық және ұйымдастырушылық тәуелсіздігін сақтайды.
Қазақстанда ҮЕҰ-лардың дамуын қамтамасыз ету үшін бірнеше ұсыныстар бар:
Қаржылық Тәуелсіздікті Арттыру: Бизнестің әлеуметтік жобаларға инвестиция салуын ынталандыру қажет. Салық жеңілдіктері мен ынталандыру шаралары арқылы кәсіпкерлердің ҮЕҰ-ларға көмек көрсетуі үшін жағдай жасау маңызды.
Мүшелік Кеңейту: ҮЕҰ-лардың мүшелік құрамын кеңейту мақсатында әрбір азаматтың қатысуына мүмкіндік беру қажет. Бұл үшін әртүрлі қоғамдық бастамалар мен жобаларды жүзеге асыруға мүдделі тұлғаларды тарту қажет.
Аутсорсинг Механизмдерін Жетілдіру: Мемлекеттік қызметтерді аутсорсингке беру арқылы ҮЕҰ-лардың әлеуетін арттыру, оларды қоғамдық қызметтерді жүзеге асыруға тарту ұсынылады.
Заңнамалық Реттеу: ҮЕҰ-лардың қызметін реттейтін заңдар мен нормативтік актілерді қайта қарап, олардың жұмысын жеңілдету үшін өзгерістер енгізу қажет. Бұл, әсіресе, тіркеу процедураларын жеңілдетуді талап етеді.
Қоғамдық Білім мен Ақпаратты Арттыру: Азаматтық қоғамның маңыздылығын насихаттау мақсатында семинарлар, тренингтер мен конференциялар өткізу арқылы қоғамның ақпараттандыру деңгейін көтеру маңызды.
Осы шараларды жүзеге асыру арқылы Қазақстандағы ҮЕҰ-лардың әлеуетін арттыруға, азаматтық қоғамды дамытуға және мемлекет пен қоғам арасындағы байланысты нығайтуға мүмкіндік туындауы мүмкін. Тек осындай кешенді шаралар арқылы ҮЕҰ-лар еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуына елеулі үлес қосатын, тәуелсіз және тиімді институттарға айналуы мүмкін.
