Гендерлік саясат — қазіргі қоғамның маңызды аспектісі, және ол әлем бойынша мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі болып табылады. Қазақстан да бұл мәселеге ерекше назар аударып келеді, халықаралық қоғамдастықтың гендерлік теңдік саласындағы рейтингтеріне сәйкес, еліміздің гендерлік алшақтық индексі 2015 жылы Дүниежүзілік экономикалық форумның деректері бойынша 47-орынды иеленді.
Мемлекеттік гендерлік саясаттың қалыптасуы: 1995 жылы Пекин декларациясына қосылғаннан бері Қазақстан мемлекеті гендерлік саясатты мақсатты түрде дамытуға бет бұрды. 1998 жылы Отбасы және әйелдер істері жөніндегі ұлттық комиссия құрылып, 2006 жылы Гендерлік саясат тұжырымдамасы мен 2006–2016 жылдарға арналған Гендерлік теңдік стратегиясы қабылданды. Бұл шаралар ұлттық заңнаманы жетілдіруге мүмкіндік берді.
Заңнамалық негіз: 2009 жылы қабылданған “Ерлер мен әйелдердің тең құқықтарының және тең мүмкіндіктерінің мемлекеттік кепілдіктері туралы” Заң гендерлік саясат саласындағы негізгі заңнама ретінде қызмет етеді. Ол гендерлік теңдікті қамтамасыз ету мақсатында нақты құқықтық негіз қалыптастырады.
Сайланбалы органдардағы әйелдер санының өсуі: Гендерлік саясатты іске асыру шеңберінде әйелдердің сайланбалы билік органдарындағы өкілдігі айтарлықтай артты. 2006 жылы Парламент Мәжілісіндегі әйелдер үлесі 10,4%-ды құраса, 2016 жылы ол 27,1%-ға дейін өсті. Ал жергілікті өкілді органдардағы әйелдер үлесі 2016 жылы 22,2%-ға жетті.
Әкімшілік мемлекеттік қызметшілер: 2015 жылы барлық әкімшілік мемлекеттік қызметшілер арасында әйелдердің үлесі 55,2%-ды құрады. Бұл көрсеткіш, мысалы, Швеция (71,8%) және Франция (62,3%) сияқты елдермен салыстырғанда, Қазақстанда гендерлік теңдіктің нығайып келе жатқанын көрсетеді.
Үкіметтік емес ұйымдардың рөлі: Соңғы 5 жыл ішінде республика бойынша 500-ден астам гендерлік саясат саласында әлеуметтік жоба іске асырылды, бұл үкіметтік емес ұйымдардың қоғамдық-саяси өмірдегі рөлінің артуын көрсетеді.
Гендерлік стереотиптер: Гендерлік теңдікке қол жеткізу жолында қоғамдағы стереотиптер мен таптаурындар әлі де бар. Ерлер мен әйелдердің рөлдеріне қатысты қалыптасқан стереотиптер әйелдердің экономикалық және саяси салада белсенділігін төмендетуге әкеледі.
Ажырасу және отбасылық зорлық-зомбылық: Ажырасу, некесіз бала туу, және отбасылық зорлық-зомбылықтың өсуі гендерлік саясатты одан әрі дамыту қажеттігін көрсетеді. Бұл мәселелер қоғамда гендерлік теңдіктің толыққанды қалыптасуына кедергі келтіреді.
Жалақының гендерлік алшақтығы: Қазақстандағы жалақы деңгейіндегі гендерлік алшақтық әлі де өзекті проблема болып табылады. Әйелдер ерлермен салыстырғанда төмен жалақы алады, бұл гендерлік теңдікті қамтамасыз ету бойынша жасаған қадамдарға теріс әсер етеді.
Гендерлік саясатты іске асыру үшін қажетті ресурстардың жетіспеушілігі, сонымен қатар әлеуметтік қолдау шараларының тиімділігі, гендерлік теңдіктің нығаюына кедергі келтіреді.
Қазақстанның гендерлік саясат саласындағы жетістіктері мен проблемалары әлеуметтік даму мен тұрақтылықты қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Гендерлік теңдікті нығайту үшін мемлекет тарапынан қолға алынған шаралар мен бағдарламалар өзінің нәтижелерін бере бастады, бірақ гендерлік стереотиптер мен әлеуметтік мәселелерді шешу қажеттілігі әлі де сақталуда.
Болашақта гендерлік саясатты тиімді іске асыру үшін қоғамдағы түсініктерді өзгерту, білім беру мен ақпараттандыру жұмыстарын жандандыру, сондай-ақ заңнамалық және әлеуметтік шараларды жетілдіру қажет.
