Ресми статистиканың деректері: бүгінде әлемде 200-ден астам мемлекетінде 5 мыңға жуық ұлт бар. Саясаттанушылардың есептеулері бойынша, өткен екі жылдың ішінде әлемде 35-ке жуық жергілікті соғыстар мен ондаған қарулы қақтығыстар байқалды, олардың негізгі себептері ұлттық-діни келіспеушіліктер болды.
Қазақстандық модельдің негізін азаматтық бейбітшілікті, этносаралық және конфессияаралық толеранттылықты қоса алғанда, қазақстандық саясатта Конституциялық қағидатқа айналған қоғамдық келісім құрайды.
Қазақстанның ұлтаралық келісім және ұлттық бірлік саясаты мемлекеттік этносаясатты іске асыруды қамтамасыз ету жөніндегі мақсатты жұмыс нәтижесінде қалыптасқан берік конституциялық-құқықтық негізге ие. Оның құқықтық негізі тәуелсіздік алған алғашқы күндерден бастап қаланып, егемен Қазақстанның алғашқы актілерінде конституциялық-құқықтық қамтамасыз ету жүйесіне ене бастады.
Нәсіліне және ұлтына қарамастан барлығының теңдігі; әлеуметтік, нәсілдік, этникалық, тілдік немесе діни тиесілілік белгілері бойынша азаматтардың құқықтарын шектеудің кез келген нысандарына тыйым салу; Қазақстан аумағында тұратын этностардың құқықтарына кепілдік беру; Қазақстан халықтарының ұлттық мәдениеттері мен тілдерін дамытуға жәрдемдесу сияқты этносаясат қағидаттары – Егемен және тәуелсіз Қазақстанның іргетасы болып табылады.
Этносаралық қатынастардың қазақстандық моделі Қазақстандық қоғамның бірқатар ерекшеліктерін ескереді, олардың ішінде: Қоғам қазақ жерінде өмір сүреді және дамиды; Мемлекетке өз атын берген мемлекет құрушы ұлт – Қазақтар; Біртұтас мемлекет, Қазақтардың шоғырландырушы миссиясы; Полиэтникалық мемлекет, онда 130-дан астам этнос тұрады.
Қазақстандық қоғамның тағы бір, бірақ аса маңызды ерекшелігі – Қазақстан-ядролық қарудан бас тартқан бітімгер ел, әлемдік қоғамдастыққа бірқатар интеграциялық құрылымдарды ұсынғаны болып табылады.
Этносаралық толеранттылықтың қазақстандық моделі Қазақстанның қоғамдық-саяси жағдайлары үшін арнайы әзірленгендіктен, оған мынадай өзіндік ерекшеліктер тән.
Бірінші. Қазақстандық модель бастапқыда этностардың қоғамдық ұйымдары, этномәдени бірлестіктер мен мемлекет тұлғасындағы азаматтық қоғам институттарының сындарлы шығармашылық өзара іс-қимылы негізінде «төменнен» құрылды.
Екінші. Барлық этникалық топтар өте жоғары азаматтық-құқықтық және қоғамдық мәртебеге ие. Олардың өкілдері ұлттық азшылықтар ретінде емес, Қазақстанның біртұтас халқының толық құқықтары бар азаматтары ретінде қарастырылады.
Үшінші. Қазақстандық этностардың мүдделерін өкілдік ету және саяси іске асыру жоғары мемлекеттік деңгейде жүзеге асырылады.
Төртінші. Қазақстандық модельде шоғырландырушы қағидат – «Әртүрлілік арқылы бірлік» қалыптасты. Мәдени әртүрліліктің сақталуы мен көбеюіне мемлекеттің этникалық тілдер мен мәдениеттерді қолдау жөніндегі мақсатты саясаты ықпал етеді.
Бесінші. Қазақстандағы этносаралық қатынастар түбегейлі саясатсыздандырылды. «Саяси партиялар туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабына сәйкес мақсаттары мен әрекеттері әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, діни, тектік-топтық және рулық алауыздықты қоздыруға бағытталған саяси партиялар құруға және олардың қызметіне тыйым салынады.
Мемлекеттің этносаясатын нығайтудағы кезекті қадам Қазақстанның ұлттық бірлігі доктринасы болды, онда қазақстандық қоғамды одан әрі шоғырландырудың кезекті негізгі мақсаттары айқындалды және Полиэтностық қоғам – ұлттық бірліктің интеграциясының жаңа дәрежесіне қол жеткізу міндеті қойылды.
