Қазақстанның полиэтникалық құрылымы мен мәдени әртүрлілігі елдің әлеуметтік-саяси өмірінде маңызды рөл атқарады. Азаматтық бейбітшілік, этносаралық және конфессияаралық толеранттылық – бұл Қазақстанның мемлекеттік саясатының негізі. Л.Гумилевтің «этникалық әртүрлілік – бұл полиэтникалық бірлік» деген сөзі осы концепцияны дәйектейді. Қазақстанда этносаралық келісім мен ұлттық бірлік саясатының құқықтық негізі тәуелсіздіктің алғашқы күндерінен бастап қалыптасты.
Қазақстанда нәсіліне, ұлтына, әлеуметтік, этникалық немесе діни ерекшеліктеріне қарамастан, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз етуге бағытталған құқықтық нормалар құрылды. Негізгі қағидаттар:
Теңдік: Барлық азаматтардың теңдігі, әлеуметтік, нәсілдік және этникалық белгілері бойынша құқықтарын шектеуге тыйым салу.
Этносаралық келісім: Қазақстанда тұратын барлық этностардың құқықтары мен мәдениеттерін дамытуға жәрдемдесу.
Құқықтық база: «Қазақстан халқы Ассамблеясы туралы» Заң және басқа да нормативтік құжаттар арқылы қамтамасыз етіледі.
Қазақстандағы этносаралық қатынастар моделі бірқатар ерекшеліктерді ескереді:
Мемлекет құрушы ұлт: Қазақтар – мемлекетке өз атын берген ұлт, бұл олардың шоғырландырушы миссиясын көрсетеді.
Полиэтникалық қоғам: 130-дан астам этнос өкілдері тұрады, бұл олардың мәдени әртүрлілігінің айқын көрінісі.
Тарихи контекст: Қазақстанда этникалық топтардың қалыптасуы тарихи жағдайлармен байланысты, соның ішінде депортация мен мәжбүрлі көші-қон.
Қазақстанның этносаралық толеранттылық моделі:
«Төменнен жоғарыға» қағидаты: Этникалық топтардың қоғамдық ұйымдары мен этномәдени бірлестіктерінің шығармашылық өзара әрекеттестігі.
Жоғары мәртебе: Барлық этникалық топтар Қазақстанның толық құқықты азаматтары ретінде қарастырылады.
Саяси мүдделердің жүзеге асырылуы: Этносаралық саясаттың жоғары деңгейде орындалуы.
Қазақстандағы этносаралық қатынастардың бейтараптылығы «Саяси партиялар туралы» Заңның 5-бабымен қамтамасыз етілген, онда нәсілдік, ұлттық, діни немесе әлеуметтік алауыздықты өрбітуге бағытталған партияларға тыйым салынған.
Қазақстандағы этносаралық толеранттылықтың моделі діни конфессиялардың қатысуымен де жүзеге асады. Дәстүрлі діндердің рөлі қоғамдық-саяси тұрақтылықты қамтамасыз етуде маңызды. Діни білімнің дамуы мен жаңа конфессиялардың пайда болуы этносаралық қатынастарды күрделендіруде.
Қазақстанның этносаралық қатынастар моделі қоғамдық келісім мен толеранттылықтың негізінде қалыптасқан. Елдегі этникалық топтар мен конфессиялар арасындағы қарым-қатынастарды нығайту, құқықтық нормалардың сақталуы, мәдени әртүрліліктің қолдауы – бұл Қазақстанның тұрақтылығы мен дамуының кепілі. Этносаралық келісім мен ұлттық бірлікті қамтамасыз ету бағытындағы мемлекеттік және азаматтық қоғамның ынтымақтастығы – елдің болашағы үшін маңызды.
Шетелдік тәжірибелерді зерттеу және ең үздік практикаларды қолдану да этносаралық қатынастарды нығайтуда маңызды. Қазақстанның халықаралық деңгейде этносаралық келісім мен толеранттылық мәселелерін көтеруі, тәжірибе алмасу арқылы тиімді шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді.
Қазақстандағы этносаралық қатынастарды дамыту, қоғамдық келісімді нығайту – бұл тек мемлекеттік деңгейдегі шаралармен шектелмей, әрбір азаматтың белсенді қатысуын талап ететін процесс. Тек осы жағдайда ғана Қазақстан өз көпұлтты қоғамының байлығын сақтап, еліміздің тұрақтылығын арттыра алады.
