ТҮРКІСТАНДАҒЫ ҰЛТТЫҚ МУЗЫКА МЕН АСПАПТЫҚ ӨНЕР: КӨНЕ САРЫН МЕН ЖАҢА СЕРПІН

Қазақ халқының рухани байлығының ең басты арналарының бірі — ұлттық музыка. Көшпенділер әлемінде күй – сөздің орнына жүріп, жыр – ұлттың жүрегінің үніне айналды. Ал осы музыкалық мұраның терең тамырларын бүгінге жеткізіп, келешекке жалғайтын киелі өңірлердің бірі – Түркістан.
Түркістан – тек тарихи, діни немесе саяси орталық емес, ол – қазақтың дәстүрлі өнері мен музыкасын тірілтіп отырған мәдени алаң. Бұл қалада әуен – тек дыбыс емес, ол – тарих, ол – ұлттық жадтың коды. Түркістанда шертпе күйдің байтақ дәстүрі мен қобыздың қоңыр сарыны әлі күнге дейін халықтың жанына жақын, жүрегіне жылы.
Ұлттық музыка мен аспаптық өнер бұл қалада бір сәтке де үзіліп көрген жоқ. Дәстүрлі өнер мектептерінде домбыра, қобыз, сырнай, жетіген сынды көне аспаптармен қатар, халық күйлері мен жыр-термелер үйретіледі. Мұнда шәкірттер тек техникалық шеберлікке ғана емес, күйдің тарихына, әр әуеннің артындағы аңызға, терменің астарлы мағынасына да қанығып өседі.
Қаладағы өнер мектептері мен жоғары оқу орындарында ұлттық музыка арнайы бағдарламаға енгізілген. Түркістан музыкалық колледжі мен өнер бағытындағы факультеттерде дарынды жастар тек орындаушылықпен шектелмей, қазақ музыкасын зерттеу, жаңғырту, оны заманауи формада ұсыну бағытында да еңбек етіп жүр. Бұл – музыканың өміршеңдігін қамтамасыз ететін маңызды үрдіс.
Музыка — бұл жерде рухани тәрбие құралы. Домбыра шерткен қария – тек күй тартпайды, ол бір дәуірдің тынысын жеткізеді. Тарихи күйлер мен шежірелі термелер арқылы жастар елдің өткенімен тілдесіп, бабалар рухымен сырласады. Мұндай өнер тәрбиесі – ешқандай мектеп беріп үлгермейтін, ұлттық болмысқа тікелей әсер ететін үлкен тәрбие.
Түркістандағы мешіттер мен медреселердің айналасында бұрын-соңды діни термелермен қатар, ұлттық сарындар да қатар дамыған. Бүгінде бұл үрдіс рухани қайта жаңғырумен қатар жанданып келеді. Түркілік оралымдармен ән шырқау, жыраулық дәстүрді насихаттау, дәстүрлі ән мен мақамды сахнадан тыс, шынайы ортада орындау — осы өңірде қайта жанданған көріністердің бірі.
Сонымен қатар, Түркістанда ұлттық музыканың заманауи формалармен байланысы да сәтті жүріп жатыр. Көптеген жас өнерпаздар этно-фольклорлық бағытты заманауи музыкамен шебер үйлестіріп, тың тыңдарманға ұсынуда. Түркі аспаптарымен электрондық музыканы ұштастырып, домбыра мен қобыз үнін әлем сахнасына алып шыққысы келетін жастардың бастамалары – ұлттық өнердің дамудың жаңа сатысына көтерілгенінің белгісі.
Қалада тұрақты түрде өткізіліп тұратын музыкалық фестивальдер мен рухани кештерде шынайы қазақ музыкасына ерекше орын беріледі. Бұл шаралар арқылы тыңдаушылар дәстүрлі өнермен қайта қауышып, соған құрметпен қарауға бейімделуде. Музыка – мұнда тек сахна өнері емес, ортақ тіл, ұлтты біріктіретін дыбыстық шежіре.
Түркістан – мыңдаған жылдық тарихы бар өнер мен әуеннің мекені. Бұл жерде күйдің де, жырдың да, терменің де, ән мен әуеннің де жаны бар. Әр домбыра үнінде ел шежіресі, әр қобыз сарынында ұлттың үні бар. Бұл — рухани тамырдың үзілмегенінің, өнердің өшпегенінің белгісі.
Бүгінгі Түркістан – тек өткеннің шежіресімен шектелмей, сол шежіреге жаңа тыныс беріп отырған қала. Ол – дәстүрді сақтап қана қоймай, оны болашаққа жеткізудің жолын тапқан мәдени кеңістік. Түркістанда ұлттық музыка тек естелік емес, тірі тыныс, ел рухын тербетіп тұрған қасиетті үн.