ҚАЗАҚ ТІЛІ – ТҮРКІСТАНДА РУХАНИЯТ ПЕН ҚОҒАМДЫҚ БІРЛІКТІҢ ТІЛІ

Қазақ тілі – ұлттың жаны, рухының тілі. Ол – тек сөйлесу құралы ғана емес, дүниетанымның, салт-дәстүрдің, ұлттық мінездің, болмыстың көрінісі. Осы тұрғыдан алғанда, Түркістан қаласы – қазақ тілінің тек сақталып қана қоймай, қоғамдық және рухани өмірдің негізгі өзегі ретінде дамып келе жатқан аймақтарының бірі. Бұл шаһарда тіл тек үй ішіндегі байланыс немесе ресми құжат тілі ғана емес, тұтас ортақ мәдени код, бірлік пен тәрбие арнасы.
Түркістан – еліміздің рухани астанасы. Бұл мәртебе оған үлкен жауапкершілік жүктейді. Сол жауапкершіліктің бірі — тіл тағдыры. Қалада тіл тек мектеп партасында үйретіліп, көшедегі жарнамада қолданылып қоймайды. Мұнда тіл – күнделікті өмірдің тынысы. Қоғамдық орындарда, базарда, жиындарда, ресми жиналыстарда – барлық жерде қазақ тілінің табиғи қолданысы сақталған. Бұл – халықтың өз ана тіліне деген шынайы құрметінің, жүректен шыққан сүйіспеншілігінің дәлелі.
Рухани тұрғыдан алғанда, қазақ тілінің Түркістандағы орны ерекше. Бұл жерде тіл — қасиетті ұғымдар мен ұлтқа ортақ ұғымдарды жеткізетін рухани құрал. Тарихи ұғымдар, діни терминдер, дәстүрлі ұстанымдар — бәрі қазақ тілінде сөйлейді. Жергілікті ақсақалдар мен ұстаздар ұрпаққа тәрбие бергенде тілді ойлы, бай, көркем қолданып, даналықты жеткізудің алтын көпіріне айналдырады.
Қазақ тіліндегі мақал-мәтел, тыйым сөз, баталар мен шешендік үлгілер Түркістанда тек кітапта сақталмаған. Олар тірі тіл ретінде күнделікті қолданылады. Балалар ойын ойнағанда да, аналар ұл-қызын тәрбиелегенде де, үлкендер әңгіме айтқанда да – бәрі де тілдің табиғи аясында жүреді. Бұл – тілдің ішкі қуаты мен оның рухани ауқымының дәлелі.
Сонымен қатар, Түркістанда тіл саясаты да нақты іспен жүзеге асып келеді. Қаладағы мектептер мен жоғары оқу орындары қазақ тілінде білім беруді басты бағдар ретінде ұстанып отыр. Әсіресе гуманитарлық бағытта – әдебиет, тарих, мәдениет саласында тілдің терең мазмұнына бойлайтын ғылыми жұмыстар, жобалар, шығармашылық ізденістер көптеп қолға алынуда.
Университеттер мен ғылыми-зерттеу орталықтары қазақ тілін тек оқыту пәні емес, зерттеу нысаны ретінде де дамытып келеді. Түркі тілдес елдермен бірлескен жобалар, терминологияны жүйелеу, тіл тазалығын сақтау бағытындағы бастамалар Түркістанда белсенді жүзеге асуда. Бұл үрдіс тілді заман талабына бейімдей отырып, оның ұлттық негізін бұзбай, керісінше бекемдеуге жол ашуда.
Қаланың қоғамдық кеңістігінде – көше атаулары, маңдайшалар, афишалар мен жарнамалар – бәрі қазақша, әрі сауатты жазылып келеді. Бұл да халықтың тілге деген құрметінің нәтижесі. Қазақ тілінің қоғамдық беделі тек заңмен емес, халықтың сана-сезімімен айқындалып отырғандығының айғағы.
Сонымен қатар, Түркістанда қазақ тілін үйренгісі келетін өзге ұлт өкілдеріне арналған орталықтар мен курстар да жұмыс істейді. Бұл – тілдің біріктіруші, қоғамдық келісім мен ынтымақ тіліне айналып келе жатқанын білдіреді. Түркістандағы қоғамдық орта – көпұлтты болса да, қазақ тілі ортақ қатынас тілі ретінде қолданысқа ие.
Ең бастысы – бұл жерде тіл жүрекпен сөйлейді. Жас ұрпақ тілді міндет емес, мұра деп қабылдайды. Қазақша сөйлеу — Түркістанда сән емес, табиғи қажеттілік. Мұнда тіл арқылы адам болмысын, ұлт тәрбиесін, рухани дүниені, тарих пен тағылымды таниды. Бұл — ұлттың мәңгілігін қамтамасыз ететін құндылық.
Қазақ тілі — Түркістанның жүрегінде. Бұл тіл – өткеннің аманаты, бүгіннің үні, ертеңнің үміті. Рухани орталық бола отырып, Түркістан қазақ тілін тек сақтау емес, оны өмірдің барлық саласына дарыта отырып, ұлттық сана мен тұтастықты қалыптастырудың жарқын үлгісін көрсетіп отыр.