ТҮРКІСТАН – ҚАЗАҚ ЗИЯЛЫЛАРЫ МЕН РУХАНИ АҒАРТУШЫЛЫҚТЫҢ ІЗІ ҚАЛҒАН ҚАЛА

Түркістан – руханият пен білімнің, халықты оятқан, елдің еңсесін тіктеген ойшылдар мен ағартушылардың ордасы. Бұл қала қазақ халқының ой санасы мен мәдени дамуындағы серпілістерге, ел ішінде ғылым мен ағартушылықтың тамыр жаюына негіз болған тарихи мекен.
Түркістан тек көне діни орталық немесе туристік бағыт емес – ол қазақ елінің ағартушылық тарихында айрықша орны бар рухани академия іспетті. Бұл жерде қазақ даласының алғашқы оқымыстылары, шайырлары, жазба әдебиетті бастаған тұлғалар мен қоғамдық ойдың негізін қалаған зиялылар өмір сүріп, із қалдырды. Әрине, Түркістандағы медреселер мен оқу орындарының ықпалы тек діни біліммен шектеліп қалған жоқ. Оларда логика, философия, риторика, тіл білімі, тарих пен астрономия сияқты пәндер де оқытылған.
Қаланың зиялы дәстүрі тек ортағасырлық кезеңмен тоқтап қалған жоқ. ХХ ғасыр басындағы ұлт-азаттық қозғалыс пен Алаш зиялыларының идеялары да Түркістан өңірінде кеңінен таралды. Бұл топ – қазақ халқын рухани ұйқыдан оятып, оның болашағы үшін жан аямай еңбек еткен, «елді ояту» миссиясын өз мойнына алған серкелер еді. Түркістан бұл идеяларға құлақ асқан, қолдаған, жастарды білім мен ғылымға тартқан өлкелердің бірі болды.
Кеңес дәуірінде Түркістандағы рухани әлеуетке қысым болғанымен, мұндағы халықтың бойында сақталған білімге, өнерге, сөзге деген құрмет әлсіреген жоқ. Бұл – қазақтың бойындағы табиғи болмыс, ұрпақтан ұрпаққа беріліп келе жатқан құндылық. Түркістан қаласының байырғы тұрғындары баланы ерте бастан сауаттылыққа, шешендікке, сөз қадірін білуге, кітапқа құрметпен қарауға тәрбиеледі. Мұның өзі өңірде бейресми ағартушылық мәдениеттің үзілмей келе жатқанын көрсетеді.
Бүгінде Түркістан қаласы білім мен ғылымды дамыту жолында жаңа серпін алуда. Мұнда университеттер, ғылыми-зерттеу орталықтары, музейлер мен мәдени орталықтар жұмыс істейді. Қожа Ахмет Ясауи атындағы халықаралық қазақ-түрік университеті – тек Түркістан емес, бүкіл түркі әлеміне ортақ ірі білім ордасы. Бұл университет қазіргі заманғы ғылыммен қатар, ұлттық дүниетаным мен тарихи санаға негізделген білім беру үлгісін қалыптастырып отыр.
Университет қабырғасында жас ғалымдар мен зерттеушілер қазақ халқының философиясы, тіл білімі, этнографиясы, діні мен тарихы жөніндегі зерттеулермен айналысады. Түркістандық оқытушылар мен ғалымдар ұлттың түп-тамырын тануға, рухани мұраны ғылыми тұрғыда зерделеуге, әлемге қазақты жаңа қырынан танытуға талпынып жатыр.
Қалада қазіргі таңда түрлі ғылыми форумдар, конференциялар мен жастарға арналған жобалар ұйымдастырылуда. Бұл іс-шаралар тек ғылыми ақпарат тарату емес, сонымен қатар жас буынның бойына отансүйгіштік, ұлттық рух, мәдени жауапкершілік ұрығын себу жолы ретінде қызмет атқарады. Түркістанның ғылыми ортасы – тек зертхана мен дәрісхана ғана емес, ол – ұлт рухының сақшысы.
Сондай-ақ, қалада ашылған интерактивті музейлер мен кітапханалар ғылым мен мәдениеттің түйіскен жаңа формасын ұсынуда. Жаңа форматтағы танымдық кеңістіктер арқылы жастар тарихты заманауи тілде қабылдап, рухани дүниетанымын жаңартады. Бұл – рух пен сананың оянуы, жаңа замандағы ағартушылықтың көрінісі.
Қазақ зиялылары бастамашы болған ұлттық ағартушылық жолы Түркістанда қайта жаңғырып жатыр. Ол тек өткеннің естелігі емес – қазіргі болмыс пен болашақтың бағыт-бағдарына айналған үлкен үрдіс. Түркістан – қазір де жас ғалымдардың, өнерпаздардың, рухани ізденушілердің, оқушы мен мұғалімнің басын қосып отырған білім мен өнердің алтын көпірі.