ТҮРКІСТАН ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ ТАРИХИ-МӘДЕНИ МҰРАСЫНЫҢ АЛТЫН БЕСІГІ

Түркістан қаласы – қазақ халқының рухани және мәдени өмірінің ең басты орталықтарының бірі. Бұл қала ғасырлар бойы қазақ ұлтының ұлттық болмысын сақтап, оның тарихы мен салт-дәстүрлерінің түп қазығы болған киелі мекен ретінде танымал. Түркістанның орны ерекше, өйткені ол Ұлы Жібек жолының бойында орналасып, Азия мен Еуропа арасындағы сауда, мәдениет пен діннің тоғысқан аймағына айналған.
Тарихи деректерге сүйенсек, Түркістан VIII-X ғасырлардан бастап ислам әлеміндегі ірі мәдени және рухани орталық ретінде дамыған. Мұнда құрылған мешіттер мен медреселер, әсіресе Әзірет Сұлтан кесенесі, қазақ халқының діни және ұлттық санасын қалыптастыруда аса маңызды рөл атқарған. Кесене Түркістанның ғана емес, бүкіл түркі әлемінің киелі нышаны болып саналады. Оның құрылысы қазақ хандарының және ұлы дала көшпенділерінің рухани мұрасына құрмет ретінде қарастырылады.
Қалада сақталған көне кітаптар мен қолжазбалар қазақтың ғылым, әдебиет және философия салаларындағы жетістіктерін көрсетеді. Сонымен бірге, Түркістандағы халық ауыз әдебиеті мен эпостық шығармалар — қазақтың тарихи жадысы мен рухани болмысының айнасы. Мұнда ұрпақтан ұрпаққа жеткен жыраулық дәстүр ерекше дамыған, ол қазақ халқының батырлық эпостарын, жаратылысты жырлау мен рухани тереңдігін жеткізеді.
Түркістанның қоғамдық өмірі қазақ халқының салт-дәстүрлерімен тығыз байланысты. Қалада мерекелер мен ұлттық шаралар, мысалы Наурыз, Құрбан айт және ұлттық тойлар кеңінен тойланады. Бұл шаралар тек көңіл көтеру емес, олар халықтың бірлігін нығайтып, ұлттың дәстүрлі құндылықтарын жаңғыртады. Әр мереке кезінде атқарылатын рәсімдер мен әдет-ғұрыптар қазақ халқының табиғатпен үйлесімді өмір сүру философиясын көрсетеді.
Тұрмыстық салт-дәстүрлер Түркістанның мәдени өмірінде ерекше орын алады. Ұзату, құда түсу, балалардың қырқынан шығару сияқты рәсімдер халықтың рухани мәдениетінің негізін құрайды. Бұл салт-дәстүрлер арқылы ұрпақтар сабақтастығы сақталады, отбасылық және әлеуметтік құндылықтар беріледі. Түркістандықтардың қонақжайлылығы, кішіпейілділігі және ата-анаға деген құрметі қазақ халқының өмірлік қағидаларының көрінісі.
Түркістанның мәдени әлемінде ұлттық өнердің маңызы зор. Қалада күйші, жырау және ақындардың дәстүрі әлі де жандануда. Күй мен жыр арқылы қазақ халқының табиғатқа, тарихқа, батырлыққа деген сүйіспеншілігі мен рухани тереңдігі бейнеленеді. Халықтық музыка мен би – түркістандықтардың күнделікті өмірінде ерекше орын алып, жастардың ұлттық мәдениетке деген қызығушылығын арттырады.
Қолөнер Түркістанда ерекше дамыған. Қазақтың ұлттық ою-өрнектері мен зергерлік бұйымдары, киіз үйдің сәндік элементтері мен ұлттық киімдер қаланың қолөнершілері арқылы жасалады. Бұл өнердің әр туындысы – халықтың тарихы мен рухани болмысының көркем көрінісі.
Бүгінгі Түркістан ұлттық мәдени мұраны сақтау мен жаңғыртуда белсенді жұмыс атқаруда. Қалада мұражайлар, мәдени орталықтар мен ғылыми-зерттеу институттары жұмыс істеп, қазақтың рухани құндылықтарын әлемге танытуға күш салады. Осылайша Түркістан қазақ халқының ұлттық сана-сезімін қалыптастырудың басты ошағы болып табылады.
Түркістан қаласының бұл тарихи-мәдени мұрасы қазақ халқының рухани байлығын сақтап қана қоймай, оны заманауи өмір жағдайында дамытып, ұлттық мәдениеттің түпкі мәнін келешек ұрпаққа жеткізуге қызмет етеді. Бұл қала ұлттың тарихи-мәдени болмысының тірегі әрі қазақ рухының мәңгілік символы болып қала береді.