ТАРИХ, ТІЛ, ТӘЛІМ: ТҮРКІСТАНДАҒЫ МӘДЕНИ-РУХАНИ САБАҚТАСТЫҚ

Тарих — халықтың жады, тіл — сол жадының тілі, ал тәлім — оны ұрпақ санасына сіңіретін алтын көпір. Осы үш ұғымның тоғысар тұсы – Түркістан. Бұл қала ғасырлар бойы қазақ халқының ғана емес, барша түркі жұртының тарихын сақтап келген, тілді дамытып, тәрбие мектебіне айналған киелі мекен. Қазір осы үштаған құндылық — Түркістанда жаңаша мәнге ие болып, елдің мәдени-рухани сабақтастығын жандандырып келеді.
Қаланың тарихи-мәдени ортасы – шынайы сабақтастықтың үлгісі. Қожа Ахмет Ясауидің даналық ілімінен бастау алған дәстүрлі тәлім, хандар мен билердің рухани-әлеуметтік идеалдары, шежіре мен жыр арқылы жалғасқан тарихи жады — мұның бәрі бүгінгі Түркістан кеңістігінде ескерткіш емес, күнделікті өмір салтына айналуда. Ясауи мұрасы тек музейде сақталмайды, ол жас ғалымдардың, ақындардың, философтардың ойынан, сөзі мен ісінен көрініс тауып келеді.
Түркістанда тарихи жады мен тіл тұтастығының сақталуына ерекше көңіл бөлініп отыр. Мектептер мен жоғары оқу орындарында ана тіліне қатысты пәндер, арнайы шығармашылық үйірмелер, тіл фестивальдері мен шешендік өнер байқаулары – жас буынның тілдік мәдениетін тереңдетуге бағытталған. Себебі тіл — тек қарым-қатынас құралы емес, рухани тәжірибені ұрпақтан ұрпаққа жеткізетін тірі арна. Түркістанда осы арнаның суы тартылып жатқан жоқ — керісінше, жаңарып, жаңғырып ағып жатыр.
Ұлттық тәлім-тәрбие де бұл жерде тек теория емес, нақты іс-әрекетке айналған. Түркістандағы рухани сабақтастық — жалаң насихат емес, өмірдің ішкі құрылымына айналып келеді. Қалада өтіп жатқан ұлттық кодты сақтау, отбасылық тәрбие, адамгершілік, ұлттың мінезі, болмысын таныту бағытындағы семинарлар мен шеберлік сыныптары – бұл тәлімнің жаңа формасы. Мұндай шаралар жастарды сана мен әрекет бірлігіне тәрбиелейді.
Сонымен қатар, Түркістанның ерекшелігі – дәстүр мен заманауи білімнің арасын бөле-жармай, қатар алып жүруінде. Мысалы, Ясауи философиясы туралы дәрістерде адамгершілік пен ішкі тәртіп туралы ойлар психология мен тұлғалық даму тренингтерімен ұштасып беріледі. Шешендік өнер мен көне әдеби тіл үйрету бағытындағы курстар қазіргі медиа сауаттылықпен қатар ұсынылады. Бұл — тек білім беру емес, ұлттың тұтас дүниетанымын жүйелеу әрекеті.
Қаланың өзі — оқулық. Көне қалашықтың тасы, кесенелердің қабырғасы, әрбір археологиялық артефакт – тарихтың нақты куәгері. Ал сол тарихты сөйлету, оны бүгінгі ұрпақтың жүрегіне жеткізу – Түркістандағы рухани-ағартушылық жұмыстың басты миссиясы. Балалар мен жастарға арналған арнайы экскурсиялық бағдарламалар, шығармашылық байқаулар, тарихи танымға негізделген квест форматындағы білім беру жобалары – сабақтастықтың жаңа формасы болып отыр.
Бүгінгі Түркістан тек ескілік пен жаңалықтың, мәдениет пен ғылымның ғана тоғысы емес, ұлттың жады мен оның келешегі арасындағы көпір. Мұндағы тарих — өткенге тағзым ғана емес, болашаққа бағытталған ой. Тіл — көне сөзді қайталау емес, ұлттық рухты тірілтетін құрал. Тәлім жаттанды ережелер емес, ұлтты адамгершілік биігіне бастайтын жүрек тәрбиесі. Бұл үш құндылықтың бір-бірімен байланысы Түркістанда нақты өмірге айналған.