ҚАЗАҚ БОЛМЫСЫНЫҢ АЛТЫН ДІҢГЕГІ

Қазақ халқының ұлт болып қалыптасуы, рухани танымы мен салт-дәстүрінің тамырын тереңнен тартқан кеңістіктердің бірі – Түркістан. Бұл қала – тек тарихи оқиғалардың куәсі емес, сонымен бірге қазақтың жан дүниесін, өмірлік философиясын, ұрпақ тәрбиесін, тұрмысын, өнерін бойына сіңірген киелі мекен. Түркістан – қазақ болмысының кеңістіктегі көрінісі.
Түркістан көшелеріне аяқ басқан адам әуелі тыныштық пен тұтастықты сезінеді. Қаланың аурасы – баяу, салмақты, сабырлы. Мұнда асығыс тіршілік жоқ, өйткені бұл қалада уақыт та басқаша ағады. Мұндағы әр үй, әр дүкен, әрбір адам – халқымыздың ежелгі танымының тірі көрінісі. Көне мен жаңаның үндестігі – Түркістанның басты ерекшелігі.
Қазақтың болмысы – табиғатпен үндес тіршілік, ұрпақ пен ата-баба арасындағы терең байланыс, сөзге тоқтау, салтқа бағыну, үлкенге құрмет, кішіге қамқорлық. Түркістанда осы ұстанымдар жоғалмаған. Мысалы, қала ішіндегі этнографиялық кешендер мен қолөнер орталықтарында қазақ тұрмысы сол қалпында сақталып, жұртқа таныстырылып келеді. Киіз үйдің ішкі құрылымынан бастап, ер-тұрман, ыдыс-аяқ, киім-кешек, әшекей бұйымдарға дейін – барлығы халқымыздың эстетикалық танымын, дүниетанымдық болмысын айшықтайды.
Қолөнер – бұл жерде тек кәсіп емес, ұрпақ тәрбиесінің, дәстүр сабақтастығының бір арнасы. Түркістанда кілем тоқу, киіз басу, ағаш ою, темір соғу, тері өңдеу сияқты көне өнерлер қайта жаңғырып келеді. Бұл – материалдық мәдениет қана емес, рухани кілт. Өйткені әр оюдың, әр өрнектің, әр түстің өз мәні, өз пәлсафасы бар. Қазақтың ұғымында әрбір зат – тылсым әлеммен байланыс орнатудың құралы. Осы таным Түркістанда әлі де тірі.
Салт-дәстүрге негізделген қоғамдық қарым-қатынас та бұл қалада ерекше сақталған. Той өткізу, құдалық, бесікке салу, сүндетке отырғызу, беташар сияқты дәстүрлер күнделікті өмірде өз орнын тапқан. Түркістанда ұлттық болмысты сахнада емес, шынайы өмірде көруге болады. Әже әлдиі мен келін иілісі, атаның батасы мен жастың сәлемі – бәрі де ата-бабадан жеткен қасиетті рәсімдер.
Қаланың тыныс-тіршілігіне көз жүгірткенде, қазақ халқының кеңдікке, ашықтыққа, сабыр мен салиқалылыққа негізделген болмысын байқауға болады. Мұндағы қоғамдық кеңістіктер – ашық әрі шынайы. Көшелер кең, демалыс орындары ұлттық нақышта безендірілген. Мейрамханаларда ұлттық тағамдар ұсынылып, қонақ үйлерде киіз үй стиліндегі бөлмелер жасақталған. Бұл – сырттан келген адам үшін де, өз халқымыз үшін де ұлттық рухты сіңіруге мүмкіндік беретін орта.
Түркістан – тек өткеннің естелігі емес. Бұл – болашаққа бағдарланған рухани орда. Қала жыл санап көркейіп, заманауи технологиялармен жарақталып келеді. Бірақ осы өрлеу, осы жаңару ұлттық болмыстан алыстамай, қайта соған сүйеніп дамуда. Бұл – Түркістанды ерекше ететін құбылыс. Мұнда технология – тек құрал, ал ұлттық таным – жолбасшы.
Бүгінгі Түркістан – қазақтың рухани коды қайта жаңғырып жатқан, ата-баба жолы мен бүгінгі ұрпақтың арманы түйіскен мекен. Бұл қалада өткен тек мұражайда емес, тірі тіршіліктің өзінде өмір сүреді. Қазақ болмысын танығысы келген адам Түркістанға бір рет барса – жеткілікті. Өйткені бұл жерде тіл, діл, дәстүр, сенім, өнер – бәрі бір арнада тоғысқан.
Сондықтан Түркістан – Қазақстан үшін ғана емес, бүкіл түркі әлемі үшін де рухани орталық болып қала бермек. Оның бүгінгі рөлі – ұлттың жадын сақтап, келешекке сеніммен қадам басуына негіз болу. Қазақ болмысының алтын діңгегі – Түркістан топырағында тамыр тартып тұр.