Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев барлық деңгейдегі шын мәнінде тәуелсіз, білікті және ашық соттардың қатысуынсыз Заңның үстемдігін қамтамасыз ету мүмкін .стігін атап өтті. ҚР Жоғарғы сотының алдында тұрған негізгі міндет Заңның үстемдігін қамтамасыз ету екенін атап өту маңызды. Осы тұрғыда 2024 жылдың алғашқы бес айындағы Шымкент қаласы соттарының жұмысының статистикалық көрсеткіштерін қарастырамыз.
Аталған кезеңде Шымкент қаласының аудандық соттарына 15 943 іс пен өтініш келіп түсті. Бұл 2023 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 3 484 істің немесе 21,8% өсуді білдіреді. Соттарға жүгіну санының артуы азаматтардың құқықтық санасының артып келе жатқанын және олардың сот органдары арқылы өз құқықтарын қорғауға деген ұмтылысын көрсетеді.
2024 жылдың алғашқы бес айында қаралған істер саны 11 787 құрады, бұл 2 630 іс немесе 2023 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 22,3% — ға көп. Бұл сот жүйесінің белсенді жұмысын көрсететін оң динамика.
Қаралған істердің ішінде 5 029 іс шешім шығарумен аяқталды, бұл 42,7% құрайды. Сонымен бірге, 2023 жылы бұл көрсеткіш 5249 іс деңгейінде болды, бұл 220 іс немесе 4,2% — ға аз. Шешім шығарумен аяқталған істер үлесінің төмендеуі келіп түскен істер санының ұлғаюымен қатар соттардың рәсімдік тиімділігін жақсарту қажеттігін көрсетуі мүмкін.
Келіп түскен істерді талдай отырып, өтініштердің басым көпшілігі шарттық міндеттемелер мен неке-отбасылық қатынастар саласындағы дауларға қатысты екенін атап өтуге болады. Жалпы, осы екі санат бойынша 8 041 іс пен өтініш келіп түсті, бұл жалпы санның 50,4% -. құрайды.
Шарттық міндеттемелер саласындағы даулар саны 5 493 істі құрады, бұл келіп түскен барлық істердің 34,4% -. құрайды. 2023 жылдың осы кезеңінде 5 154 өтініш келіп түсті, бұл ағымдағы жылы 339 істің төмендеуін білдіреді. Бұл бизнесті жүргізу жағдайларының жақсаруына және осы саладағы құқықтық нормалардың нығаюына байланысты болуы мүмкін.
Неке-отбасы қатынастары саласындағы даулар саны 2 548 істі құрады, бұл келіп түскен өтініштердің 16% -. құрайды. Өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда осы санаттағы даулар саны 70 жағдайға немесе 2,7% — ға өсті. Бұл отбасылық қатынастар мәселелерінде азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттырудың маңыздылығын және оларды шешу жөніндегі жұмысты жандандыру қажеттігін көрсетеді.
Жоғарғы Сот пен қалалық соттың дауларды соттан тыс тәртіппен шешуге бағытталған жүргізіліп жатқан іс-шараларына қарамастан, аталған санаттардағы істер саны азаймайды.
Медиация дауларды шешудің тиімді құралы бола алады. Бұл тараптарға сотқа жүгінбестен келісімдерге қол жеткізуге мүмкіндік береді, бұл сот жүйесіне жүктемені едәуір азайтады және дауларды шешу процесін жеделдетеді.
Сондай-ақ, азаматтардың өз құқықтары мен міндеттері туралы, сондай-ақ соттан тыс дауларды шешу мүмкіндіктері туралы хабардарлығын арттыруға көмектесетін халыққа құқықтық білім беру бағдарламаларын іске асыру маңызды.
Шымкент қаласы соттарының 2024 жылдың алғашқы бес айындағы жұмысы оң өзгерістерді көрсетіп отыр, алайда назар аударуды қажет ететін бірқатар проблемаларды анықтайды. Дауларды жедел және әділ шешуге қабілетті тиімді сот жүйесінсіз Заңның үстемдігін қамтамасыз ету мүмкін емес. Соттардың жұмысын жақсарту, дауларды шешудің соттан тыс әдістерін жандандыру және азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттыру бойынша одан әрі шаралар қажет. Бұл қадамдар әділеттілікке деген сенімділікті арттыратын ашық және қол жетімді сот жүйесін құруға көмектеседі.
