Азаматтық қоғам – демократияның дамуының көрсеткіші. Ол халықтың қоғамдық, әлеуметтік, мәдени және саяси дамуына тікелей байланысты. Азаматтық қоғамды қалыптастыру тек формалды түрде ғана емес, іс жүзінде жүзеге асырылуы қажет. Азаматтық қоғамның басты белгісі – мемлекеттің «бізге не береді?» дегенін күту емес, «мемлекеттің дамуы үшін біз не істей аламыз?» деген сұрақты қоя білу.
Азаматтық қоғамның маңызды құрамдас бөлігі – қоғамдық ұйымдар. Егер азаматтық қоғам институттарының жұмысы дамыған болса, мектептерде, отбасыларда және жалпы қоғамда терең байланыстар орнап, азаматтардың белсенділігі артады. Бұл, өз кезегінде, білім беру сапасына және балалардың оқуға деген қызығушылығына оң әсерін тигізеді.
Егер азаматтық қоғамның қағидаттары мектептерде жүзеге асырылса, педагогикалық ұжым мен ата-аналардың өзара әрекеті тек іс-шаралар ұйымдастырумен шектелмейді. Олар ортақ мақсаттарға жету үшін бірлесіп жұмыс істейді, бұл балалардың болашағына әсер етеді. Білім беру сапасы мен тәрбиелік аспектілер мүлде басқа деңгейге көтеріледі.
Мемлекет тарихы институтының бас ғылыми қызметкері, саяси ғылымдар докторы Жапсарбай Қуанышев елдегі азаматтық институттардың жағдайына сын көзбен қарай отырып, олардың дамуы тек сандық емес, сапалық көрсеткіштерге негізделуі тиіс екенін атап өтеді.
Жапсарбай Қуанышев азаматтық қоғамның дамуы барлық азаматтардың өмір сапасын арттырады деп есептейді. Азаматтық қоғамның жұмысы жетілген кезде, әрқайсымыздың өміріміз мағыналы бола түседі.
Азаматтық қоғамды дамыту үшін білім мен ақпараттық ресурстарды кеңейту қажет. Азаматтардың құқықтары мен міндеттері туралы ақпараттың қолжетімділігі олардың белсенділігінің артуына ықпал етеді. Азаматтық қоғамның тиімділігі оның мүшелерінің білім деңгейіне, ақпараттың қолжетімділігіне және қоғамдық пікірге әсер ету қабілетіне байланысты.
Қоғамдық мәселелерді шешуге азаматтардың белсенді қатысуы да маңызды. Азаматтар өз пікірін білдіру және қоғамдық жобалар мен бастамаларға қатысу арқылы өзгерістерге ықпал ете алады. Бұл өз құқықтары мен мүдделерін қорғауға, сондай-ақ қоғамдағы әділеттілікті қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Сыбайлас жемқорлықпен күресу мәселесі де азаматтық қоғамды нығайту үшін өзекті. Халықаралық тәжірибеге сүйене отырып, мемлекет пен азаматтық қоғам арасындағы сенімді қарым-қатынас орнату сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға көмектеседі. Ашықтық пен есептілік қағидаттары азаматтық қоғамның негізгі компоненттері болып табылады.
Азаматтық қоғамның тұрақтылығы мен дамуы үшін мемлекетпен серіктестік маңызды рөл атқарады. Мемлекет қоғамдық ұйымдарға қажетті қолдау көрсетуі керек, бірақ бұл қолдау азаматтық қоғамды басқару немесе бақылау үшін емес, оның дамуына және күш-жігерін жандандыруға ықпал етуі қажет. Тек осылайша азаматтық қоғам өзінің толық әлеуетін жүзеге асыра алады.
Азаматтық қоғамның сапалы дамуы – демократияның және елдің әлеуметтік-экономикалық тұрақтылығының негізі. Мемлекет пен азаматтар арасындағы диалогты нығайтуға қоғамның белсенді бөлігінің белсенді түрде қатысуы, құқықтық алаңды қорғау және дамыту – біздің ортақ міндетіміз. Тек осындай көзқараспен біз жарқын болашақ құра аламыз. Азаматтық қоғамды қалыптастыру азаматтардың өз құқықтары мен міндеттерін түсінуі және оларды қорғауы арқылы ғана мүмкін болады.
