Адамның құқықтары мен бостандықтары — кез-келген қоғамның негізі, адамның қадір-қасиетін қорғауға бағытталған маңызды құндылықтар. Қазіргі уақытта бұл проблема әсіресе халықаралық және ұлттық деңгейде өзекті болып отыр. Адам құқықтары-бұл әркімге туылған сәттен бастап берілетін және оларды ешкім тартып ала алмайтын құқықтар. Бұл құқықтар Әлеуметтік және заңды түрде қамтамасыз етіледі.
Адам құқықтары тұжырымдамасы көптеген ғасырлар бойы қалыптасқан және философиялық, әлеуметтік және саяси идеялардың дамуымен байланысты. Адам құқықтарының табиғаты-олар мемлекеттік институттардан тәуелсіз өмір сүреді және қоғамдағы әділеттілік пен теңдікті қамтамасыз етудің негізі болып табылады. Қазақстан Республикасының Конституциясы әрбір азаматқа оның бостандығына кепілдік бере отырып, адамның құқықтары мен бостандықтарын қорғаудың құқықтық негізін нақты айқындайды.
Қазақстан Республикасы Конституциясының бірінші бабында «Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде белгілейді, оның ең жоғары құндылығы адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары болып табылады»делінген. Бұл тұжырым мемлекеттің негізгі міндеті әр азаматтың құқығын қорғау екенін көрсетеді.
Конституцияда ар-ождан мен дін бостандығы ұғымы бейнеленген, ол тек дінді таңдау құқығын ғана емес, сонымен бірге атеизм немесе сенімсіздік құқығын да қамтиды. Бұл нормалар елде тұратын барлық этникалық топтардың мәдениеті мен дәстүрлерін құрметтеуге негіз болады. Қазақстан-130-дан астам этникалық топ бір шаңырақ астында, бірлік пен келісімде өмір сүретін көпұлтты қоғам.
Бірқатар халықаралық заңдар бар, олардың ішінде «адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы» — халықаралық құқықтың негізгі құжаты. Бұл декларацияның мақсаты — адам құқықтарын, олардың бостандықтарын түсінуді дамыту және қоғамдағы әділеттілікті қамтамасыз ету. Халықаралық стандарттарға сәйкес әр адамның құқықтары мен бостандықтары бар, ал мемлекеттер оларды қамтамасыз етуге міндетті.
Біздің елде адам құқықтары мен бостандықтары заңмен қорғалуы керек. Алайда, құқықтық нормалардың орындалуы көбінесе әртүрлі елдердегі саяси жағдайға байланысты. Сондықтан халықаралық ұйымдар мен белсенділер бүкіл әлем бойынша адам құқықтарын қорғау үшін күресуде.
Адамның құқықтары мен бостандықтары — бұл әлемдік қауымдастық мойындаған және халықаралық құқықтық құжаттарда бекітілген құқықтар. Олар азаматтардың құқықтық мәртебесін, олардың әлеуметтік жағдайы мен саяси рөлін анықтайды. Адам құқықтарын қорғау демократиялық қоғамның негізгі міндеті болып табылады. Мемлекет құқықтарды қамтамасыз етіп қана қоймай, олардың сақталуын бақылауы керек.
Адамдар арасында құқықтар көбінесе жазамен, сот ісімен және құқық бұзушылықтармен байланысты. Алайда, құқықтар тек қуғын-сүргін құралдары ғана емес, сонымен бірге әр адамның заңды мүдделерін қорғайтын механизмдер.
Осылайша, адамның құқықтары мен бостандықтары қоғамның тұрақтылығының, әділеттілігінің және өркендеуінің негізі болып табылады. Оларды сақтау, дамыту және қорғау — әр азаматтың міндеті. Әлихан Бөкейхан айтқандай, «адам, оның құқықтары мен бостандықтары-ең үлкен құндылық». Мұндай сәттілік бәріне бірдей түсе бермейді. Біз көптеген елдерде адамдардың қысымға ұшырағанын және олардың құқықтары мен бостандықтары айтарлықтай шектеулі екенін түсінуіміз керек.
Сондықтан біз өз құқықтарымызды біліп, оларды қорғауымыз керек. Тек өз құқықтарын білетін және сенімді қоғам бақытты және еркін бола алады. Адам құқықтарын қорғау-біздің болашаққа деген жауапкершілігіміз, ал бүгінгі таңда бұл құндылықтарды сақтау және дамыту-біздің басты міндетіміз.
