Лудомания, яғни ойынқұмарлыққа тәуелділік – бұл соңғы жылдары мемлекеттік биліктің жоғары деңгейінде назар аударуды қажет ететін маңызды әлеуметтік мәселе. Қазақстан Президенті өзінің жыл сайынғы Жолдауында бұл мәселеге ерекше тоқталып, оны қоғам, отбасы және экономика үшін қауіп ретінде атап өтті.
Лудомания: XXI ғасырдың мәселесі
Лудомания – бұл құмар ойындарға деген патологиялық тәуелділік, ол адамның жеке өміріне, отбасылық қарым-қатынасына және қаржылық тұрақтылығына зиянын тигізеді. Ойынқұмарлар өз тәуелділігінің тұтқынына айналып, психикалық денсаулығы мен әл-ауқатын жоғалтады.
Ойын автоматтарының, онлайн-казинолардың және букмекерлік кеңселердің кең таралуы құмар ойындарға қолжетімділікті жеңіл әрі жиі бақыланбайтын етті. Қазақстанда, басқа елдердегідей, бұл мәселе халықтың тәуелділік тәуекелдері мен салдары туралы жеткілікті хабардар болмауымен ушығып отыр. Қауіп тек ересектерге ғана емес, интернет арқылы ойындарға оңай қол жеткізе алатын жасөспірімдерге де төніп тұр.
Қоғам мен мемлекет үшін сынақтар
Лудомания көптеген теріс салдарға әкеледі. Олардың қатарында:
- Әлеуметтік ыдырау: Тәуелділік отбасыларды бұзады. Адамдар жақындарының сенімінен айырылады, қарызға батады және қоршаған ортамен қақтығысқа түседі.
- **Экономикалық салдары**: Ойынқұмарлыққа шалдыққандар жиі бар мүлкін жоғалтып, қарыздарын өтеу үшін мүлкін сатады. Бұл әлеуметтік қызметтерге қаржылық жүктемені арттырады.
- Қылмыстық ортаға тартылу: Ойындарға ақша табу үшін көптеген ойынқұмарлар ұрлық, алаяқтық сияқты қылмыстарға барады.
- Психологиялық салдары: Лудомания депрессияға, мазасыздыққа, тіпті ауыр жағдайда өз-өзіне қол жұмсауға апарады.
Бұл мәселенің мемлекеттік деңгейде мойындалуы оны шешудегі маңызды қадамға айналды.
Президенттің жолдауы: күрестің басым бағыттары
Президент өз жолдауында лудоманиямен күрестің заңнамалық, профилактикалық, экономикалық және әлеуметтік бағыттар бойынша жүргізілуі керектігін атап өтті. Маңыздысы – шаралардың кешенді және мақсатты болуы.
- Заңнамалық реттеуді күшейту
Президент құмар ойындар саласын реттейтін заңдарды қатаңдатуды ұсынды. Негізгі ұсыныстар:
— Лицензиялауды бақылауды күшейту: Букмекерлік кеңселер мен казиноларға лицензиялар тек ережелерді қатаң сақтайтын және ашық қызмет жүргізетін ұйымдарға берілуі тиіс.
— Заңсыз платформаларды бұғаттау: Интернет құмар ойындарды таратудың негізгі арнасына айналды. Президент IT-компаниялармен белсенді ынтымақтастық орнатып, заңсыз онлайн-казиноларды анықтап, бұғаттаудың қажеттілігін атап өтті.
— Жарнаманы шектеу: Жастар аудиториясына бағытталған құмар ойындардың жарнамасына тыйым салу немесе шектеу енгізу бойынша жаңа ережелер әзірлеу ұсынылды.
- Қаржылық шаралар
Лудоманиямен күресу үшін келесі бастамалар қарастырылуда:
— Құмар ойындармен байланысты күдікті транзакцияларды қадағалау үшін қаржылық мониторинг жүйесін енгізу.
— Тәуелділігін мойындаған адамдардың өзін қорғауына мүмкіндік беретін арнайы тізімдер жүйесін құру.
— Құмар ойын бизнесіне салық ауыртпалығын арттыру, бұл оның тартымдылығын азайтуға көмектеседі.
- Алдын алу және оңалту
Президент профилактикалық бағдарламалардың маңыздылығын атап өтті:
— Ақпараттық науқандар: Азаматтарды құмар ойындардың қауіптері туралы ақпараттандыру – негізгі шаралардың бірі. БАҚ-та, мектептерде және университеттерде түсіндіру жұмыстары жүргізілуі тиіс.
— Мұғалімдер мен ата-аналарды оқыту: Балалардың құмар ойындарға тартылуын болдырмау үшін білім беру бағдарламаларын күшейту қажет.
— Оңалту орталықтарын құру: Лудоманияға шалдыққандарға кәсіби мамандардың көмегі қажет. Президент арнайы клиникалар мен қолдау көрсету үшін жедел желілер ашуды ұсынды.
- Қоғамдық ұйымдарды тарту
Лудоманиямен күресте үкіметтік емес ұйымдардың және еріктілердің рөлін асыра бағалау мүмкін емес. Президент азаматтық қоғамды осы күреске белсенді қатысуға, бастамалар әзірлеуге және мемлекеттік органдармен ынтымақтастық жасауға шақырды.
Қабылданған шаралар
Президент өз сөзінде лудоманиямен күрес қазірдің өзінде жүргізіліп жатқанын атап өтті. Іске асырылған шаралар:
- Заңнамалық бастамалар: Соңғы жылдары құмар ойындардың таралуын шектейтін заңға өзгерістер енгізілді.
- Технологиялық әзірлемелер: Букмекерлік кеңселер мен казинолардың қызметін автоматты түрде бақылау жүйелері құрылды, бұл алаяқтық тәуекелдерін азайтуға мүмкіндік береді.
- Заңсыз сайттарды бұғаттау: Роскомнадзормен ынтымақтастық мыңдаған заңсыз платформаларды жоюға мүмкіндік берді.
- Отбасыларға қолдау көрсету: Ойынқұмарлықтың салдарын азайту үшін психологиялық көмек көрсету бағдарламалары енгізілді.
Алдағы жоспарлар
Президент лудоманиямен күрес жалғасатынын атап өтті. Негізгі жоспарлар мыналарды қамтиды:
— Құмар ойындарға тәуелділердің бірыңғай тізілімін құру, бұл олардың ойындарға қол жеткізуін шектеуге мүмкіндік береді.
— Жастарды қорғауға бағытталған заңнамалық базаны дамыту.
— Заңсыз құмар ойын бизнесімен күресте халықаралық ынтымақтастықты нығайту.
Сөз соңында айтарымыз, Президенттің лудоманиямен күреске қатысты жолдауы мәселенің маңыздылығы мен мемлекеттің шешімділігін көрсетеді. Бұл күрестің кешенді түрде, барлық деңгейдегі билік пен қоғамның қатысуымен жүргізілуі маңызды. Осылайша, тәуелділік ауқымын азайтып, азаматтардың денсаулығы мен әл-ауқатын сақтау мүмкін болады.
Лудоманиямен тиімді күрес уақытты, ресурстарды және үйлесімді күш-жігерді талап етеді. Президенттің қойған міндеті орындалса, бұл Қазақстанның әлеуметтік әл-ауқатын нығайтудағы маңызды қадам болады.
