Заңның негізгі бағыттары журналистік қауымдастық үшін маңызды бірқатар артықшылықтарды көздейді. Ол ақпараттық ашықтықты қамтамасыз етуге, журналистерге қолайлы жұмыс ортасын қалыптастыруға, сонымен қатар қоғамда ақпараттың сапасы мен шынайылығын арттыруға бағытталған. Қазақстанда қабылданған БАҚ туралы жаңа заң елдегі журналистиканың дамуына және журналистердің құқықтарын қорғауға айтарлықтай үлес қосуы мүмкін. Төменде жаңа заңның журналистерге тигізетін негізгі игіліктері жан-жақты қарастырылады.
Журналистердің құқықтық қорғалуын күшейту:БАҚ туралы жаңа заң аясында журналистердің кәсіби қызметін қорғауға бағытталған нақты ережелер бекітілді. Журналистік қызметке заңсыз кедергілер жасауға, қысым көрсетуге және журналистерге зиян тигізуге жол бермеу туралы ережелер енгізілді. Бұл ережелер журналистерге белгілі бір деңгейде қауіпсіздік кепілдігін береді, сондай-ақ қоғамдағы әлеуметтік және саяси мәселелерді ашық талқылауға мүмкіндік жасайды. Бұдан былай журналистер өз міндеттерін атқару барысында заңмен қорғалатынына сенімді бола алады, ал бұл өз кезегінде олардың ақпараттық қызметінің тиімділігін арттырады.
Ақпаратқа қол жеткізу процесін жеңілдету:Ақпаратқа еркін қол жеткізу – журналистер үшін аса маңызды құқықтардың бірі. Жаңа заң аясында журналистердің мемлекеттік органдар мен қоғамдық ұйымдардан ақпарат алуы оңтайландырылды. Ақпаратқа қол жеткізуге байланысты сұрауларға белгіленген уақыт ішінде жауап беру міндеттеледі, ал жауап беру мерзімі қысқартылды. Бұл өзгерістер журналистердің өзекті ақпаратты тез әрі уақтылы алуы үшін жасалған қадам болып табылады. Нәтижесінде журналистердің ақпаратқа қол жеткізу процесі жеңілдеп, олардың жұмыс тиімділігі артады.
Ақпарат көздерінің құпиялылығын сақтау құқығы:Жаңа заңда журналистердің ақпарат көздерінің құпиялылығын сақтау құқығы нақты бекітілген. Журналистер өздерінің ақпарат көздерін жария етпеуге құқылы, бұл олар үшін сенімді дереккөздерден ақпарат алуға және оны қоғамға жеткізуге үлкен мүмкіндік береді. Ақпарат көздерінің құпиялылығын сақтау құқығы журналистердің өз жұмысына еркін қарауына және шынайы ақпаратты жариялауына септігін тигізеді. Бұл құқық, әсіресе, қоғамдағы сыни, әлеуметтік немесе саяси тақырыптарды жариялауда өте маңызды.
Дифамацияның қылмыстық жауапкершілігін азайту:Бұрын журналистер өз материалдарына байланысты дифамация, яғни жала жабу немесе қорлау айыптарымен сот алдында жауап беруге мәжбүр болатын жағдайлар жиі кездесетін. Жаңа заңда бұл мәселе қайта қаралып, дифамацияға байланысты қылмыстық жауапкершілікке тарту азайтылды. Енді журналист шынайы, нақты деректерге сүйеніп жұмыс істеген жағдайда, оны қылмыстық жауапкершілікке тартуға шектеу қойылған. Бұл ереже журналистердің маңызды және күрделі мәселелерді еркін жариялауына, қоғамдағы өзекті тақырыптарды батыл көтеруіне мүмкіндік береді.
Журналистерге арналған кәсіби оқыту және біліктілікті арттыру бағдарламалары:Заң аясында журналистердің кәсіби деңгейін арттыруға бағытталған арнайы оқыту бағдарламаларына қолдау көрсетілмек. Бұл бағдарламалар заманауи журналистика талаптарына сай білім беруді, ақпараттық сауаттылықты және кәсіби дағдыларды дамытуды көздейді. Журналистер халықаралық стандарттарға сай жұмыс істеуге мүмкіндік алып, жаңа медиа құралдары мен цифрлық технологияларды тиімді қолдануды үйренеді. Мұндай оқыту бағдарламалары жас журналистерге де, тәжірибелі мамандарға да кәсіби тұрғыда дамуға мүмкіндік береді.
Цифрлық медиа мен интернет журналистикасын қолдау:Бүгінгі таңда дәстүрлі БАҚ-тан бөлек, цифрлық медиа да қоғамда маңызды рөл атқарады. Жаңа заң цифрлық медиа және интернет журналистикасын қолдауға бағытталған бірқатар ережелерді қамтиды. Интернет журналистерге дәстүрлі БАҚ өкілдері сияқты құқықтар мен міндеттер жүктеліп, олардың да заңды түрде қорғалуы қамтамасыз етілмек. Сонымен қатар, цифрлық медианы қолдауға салықтық жеңілдіктер мен әкімшілік жеңілдіктер қарастырылған. Бұл шаралар цифрлық журналистиканың дамуына, әсіресе аймақтық интернет медиаға өз қызметін дамытуға жол ашады.
Әлеуметтік қолдау және қауіпсіз жұмыс жағдайын қамтамасыз ету:Жаңа заң журналистердің әлеуметтік қорғалуын күшейтуге бағытталған. Журналистік қызмет барысында жарақат алған немесе басқа да қиын жағдайға тап болған журналистер үшін арнайы әлеуметтік көмек көрсету қарастырылған. Бұл шаралар журналистердің қауіпсіз жұмыс істеуіне қолайлы жағдай туғызады, сондай-ақ олардың қоғам алдындағы жауапкершілігін арттырады. Кәсіби қызмет барысында өміріне немесе денсаулығына қауіп төнген жағдайда журналистерге әлеуметтік сақтандыру жүйесі арқылы қолдау көрсетіледі.
Журналистік материалдардың сапасын арттыруға бағытталған шаралар:Жаңа заңда журналистік материалдардың сапасын арттыруға және этикалық стандарттарды сақтауға басымдық берілген. Журналистер тексерілген, нақты ақпарат көздерін пайдалануға және жалған ақпарат таратудан бас тартуға міндеттеледі. Бұл қадам журналистиканың қоғам алдындағы беделін көтеруге және ақпараттық кеңістіктің сапасын арттыруға септігін тигізеді. Журналистік этиканы сақтау арқылы журналистер қоғамда сенімге ие болып, медиа саласының жалпы сапасы жақсарады.
Пайдаланушылар мен аудитория алдындағы жауапкершілік:Заңда баспа және интернет медиа ресурстардың қоғам алдында жауапкершілігін күшейту ережелері енгізілген. Бұл журналистер мен редакциялардың жалған ақпарат таратқаны үшін жауапқа тартылу ықтималдығын арттырады. Бұл нормалар медиа саласында жоғары этикалық стандарттарды сақтауға және ақпараттың дұрыстығын тексеруге бағытталған. Нәтижесінде ақпараттық алаңдағы жалған деректер мен қауесеттер азаяды, қоғамның сенімі артып, жауапты журналистика дамиды.
Жалпы қорытындылайтын болсақ, БАҚ туралы жаңа заң Қазақстанда журналистика саласын жаңа деңгейге көтеруге бағытталған маңызды қадам болып табылады. Заң аясында журналистердің құқықтары заң жүзінде қорғалып, олардың ақпаратқа қол жеткізуі жеңілдетілді. Сонымен қатар, бұл заң журналистерге кәсіби тұрғыда дамуға, ақпарат көздерінің құпиялылығын сақтауға, жаңа медиа технологияларын еркін қолдануға мүмкіндік береді.
БАҚ туралы жаңа заң журналистерге қоғамдағы ақпараттық ағынды ашық әрі шынайы жеткізуге септігін тигізеді. Журналистердің құқықтары мен мүдделері қорғалып, олардың кәсіби қызметіне қолайлы орта қалыптасады. Бұл заңның қабылдануы журналистиканы қоғамдағы маңызды ақпараттық институт ретінде бекітуге, халыққа сенімді және шынайы ақпарат жеткізуге оң әсер етпек.
