Қазақстанда БАҚ туралы жаңа заңның қабылдануы журналистік қауымдастық үшін бірқатар маңызды игіліктер әкелмек. Бұл заң елімізде ақпарат тарату саласындағы құқықтық базаны нығайтуға және журналистердің кәсіби қызметін қорғауға бағытталған. Осы мақалада заңның негізгі ережелері мен олардың журналистерге тигізер ықпалы жан-жақты талқыланады.
Журналистердің құқықтарын қорғау:БАҚ туралы жаңа заңның басты артықшылықтарының бірі – журналистердің құқықтық қорғалуын күшейту. Журналистерге жұмыс барысында қысым көрсетуді, кедергілер жасауды және кәсіби міндеттерін атқаруына тыйым салуды заң аясында нақты анықтайтын нормалар енгізілді. Бұл нормалар журналистерге белгілі бір дәрежеде қауіпсіздік кепілдігін береді. Сондай-ақ, осы бап бойынша журналистердің өзіне немесе олардың жұмысына кедергі келтірген жағдайда құқық бұзушыларға қатаң жауапкершілік қарастырылады. Мұндай құқықтық қорғау журналистердің өзекті, кейде қауіпті тақырыптарда жұмыс істеуіне, сыни пікір білдіруге және шынайы ақпарат таратуға мүмкіндік береді.
Ақпаратқа қол жеткізу жеңілдіктері:Заңда ақпаратқа қол жеткізуді оңайлататын ережелер де қарастырылған. Журналистер ақпарат алу үшін белгілі бір мемлекеттік органдарға немесе ұйымдарға сұрау сала алады, ал бұл органдар сұрау салуға белгіленген уақыт ішінде жауап беруі тиіс. Бұл шаралар ақпарат алу процесін жеделдетуге және журналистердің жұмысын жеңілдетуге бағытталған. Ақпаратқа қол жеткізу мәселесі бұрын-соңды қиындық тудырғанын ескерсек, бұл жаңалық елдегі ақпараттық ашықтықты арттыруда маңызды рөл атқарады.
Ақпарат көздерінің құпиялығын сақтау:Жаңа заң аясында журналистердің ақпарат көзін құпия сақтау құқығы нақтыланды. Журналистердің өз ақпарат көздерін жария етпеуіне заңнамалық кепілдік беріледі, бұл олардың дерек көздерін сенімді сақтауға және маңызды ақпаратты ашық жеткізуге мүмкіндік жасайды. Әсіресе, қоғамдық маңызы бар мәселелерді көтеруде журналистердің сенімді ақпарат көздеріне сүйенуі үшін бұл құқық үлкен маңызға ие. Бұл ереже журналистердің ақпарат алу және оны өңдеу кезінде еркіндікті сезінуіне септігін тигізеді.
Дифамацияны қылмыссыздандыру:Жаңа заңда журналистердің заңды құқықтарын қорғаудағы маңызды қадамдардың бірі ретінде дифамацияны қылмыссыздандыру қарастырылды. Бұған дейін кейбір елдерде, соның ішінде Қазақстанда, жала жабу немесе қорлау бойынша қылмыстық іс қозғау мүмкіндігі бар болатын, бұл кейде журналистерді заңды жазаға тартуға әкелетін. Енді бұл заң бойынша, егер журналист шындыққа негізделген деректерге сүйенсе және өз міндеттерін адал орындаса, олар жала жабу бойынша қудаланбайды. Бұл ереже журналистердің жұмысын айтарлықтай жеңілдетеді және оларға қоғамдағы өзекті мәселелерді еркін әрі шынайы жеткізуге мүмкіндік береді.
Тілшілерді оқыту және кәсіби деңгейін арттыру бағдарламалары:Жаңа заңда БАҚ саласындағы кәсіби стандарттарды көтеруге бағытталған бағдарламалар қарастырылған. Журналистерге біліктілігін арттыру және кәсіби деңгейін көтеру үшін арнайы оқыту бағдарламалары енгізілмек. Бұл қадам журналистердің ақпараттық сауаттылығын арттыруға, халықаралық стандарттарға сай жұмыс істеуіне жағдай жасайды. Жаңа білім беру бағдарламалары жас журналистердің кәсіби біліктілігін арттырып, оларды қазіргі заман талаптарына сай ақпараттық ортаға бейімдейді.
Журналистік материалдардың сапасын көтеру:Заң журналистік материалдардың сапасын жақсартуға да бағытталған. Журналистік қызметте этикалық стандарттардың сақталуына, материалдардың дәлдігіне және шынайылығына баса назар аударылады. Журналистерге сенімді ақпарат көздерін пайдалану, жалған деректерден аулақ болу және қоғамға пайдалы ақпарат ұсыну міндеттеледі. Бұл, бір жағынан, журналистика саласының қоғамдағы беделін арттырады, екінші жағынан, ақпарат тұтынушылардың сенімін нығайтады.
Цифрлық медиаға қолдау көрсету:Қазіргі таңда дәстүрлі баспасөзбен қатар, цифрлық медиа дамуда. Жаңа заң цифрлық медиаға құқықтық қолдау көрсетуді мақсат етеді. Бұл бағытта интернет-журналистердің қызметі де қорғалады, олар да жалпы журналистерге қойылатын құқықтар мен міндеттерді пайдалана алады. Сонымен қатар, цифрлық медиаға салықтық және әкімшілік қолдаулар қарастырылған. Бұл, әсіресе, өңірлік медиаға өз жұмысын дамытуға және цифрлық кеңістікте еркін жұмыс істеуге мүмкіндік береді.
Журналистерге арналған әлеуметтік қолдау:Журналистердің әлеуметтік қорғалуы да заңның негізгі бағыттарының бірі. Кәсіби қызмет барысында жарақат алған немесе басқа да қиындықтарға тап болған журналистерге арнайы әлеуметтік көмек көрсету тетіктері қарастырылған. Бұл шаралар журналистердің қауіпсіз жұмыс істеуін қамтамасыз етеді және олардың қоғам алдындағы жауапкершілігін арттырады.
Баспа және интернет ресурстарға жауапкершілік:Жаңа заңда баспа және интернет ресурстардың жауапкершілігін арттыруға бағытталған бірқатар нормалар бекітілген. Осы арқылы БАҚ-тың ақпаратты тексеру және шынайы мәлімет беру міндеттері күшейтіледі. Журналистер мен редакциялар жалған ақпарат тарату немесе қоғамды адастыру жағдайында жауапкершілікке тартылатын болады. Бұл қадам қоғамда медиаға деген сенімділікті арттыруға септігін тигізеді.
Қорытындылай келе,БАҚ туралы жаңа заң Қазақстанда журналистика саласын дамытуда маңызды қадам болып табылады. Бұл заң журналистердің құқықтарын қорғай отырып, олардың ақпаратқа қол жеткізу мүмкіндіктерін арттырады, кәсіби деңгейін көтеруге бағытталған оқыту бағдарламаларын қолдайды және ақпарат көздерінің құпиялығын сақтауға кепілдік береді. Заң сондай-ақ, цифрлық медиа мен интернет журналистикасының дамуына ықпал етеді, бұл қазіргі заманғы ақпараттық қоғамның талаптарына сай келеді.
Журналистер үшін жаңа заң, бір жағынан, кәсіби қауіпсіздікті қамтамасыз етеді, екінші жағынан, оларға ақпараттың шынайылығын қамтамасыз ету міндетін жүктейді. Бұл заң қабылданғаннан кейін журналистика қоғамның маңызды ақпараттық институты ретінде қалыптасып, халыққа ашық және шынайы ақпарат ұсынатын медиа кеңістіктің дамуына жол ашады.
