Лудомания немесе құмар ойындарға тәуелділік – соңғы жылдары әлемнің көптеген елдерінде, соның ішінде Қазақстанда да кең етек алған күрделі әлеуметтік және психологиялық мәселе. Тәуелділікке әкелетін құмар ойындары адамның жеке өміріне, қаржылық жағдайына, отбасына және психикалық денсаулығына елеулі әсерін тигізеді. 2023-2024 жылдары Қазақстанда лудоманияға қарсы қабылданған шаралар кешенді сипатқа ие болды, олардың мақсаты – құмар ойындардың зиянын азайту және осы әлеуметтік мәселемен күресудің тиімді жолдарын қалыптастыру.
Лудоманияның басты себептерінің бірі – интернет және мобильді құрылғылар арқылы құмар ойындардың қолжетімділігінің артуы. Қазіргі кезде құмар ойындар тек казино және ойын залдарымен шектелмейді; онлайн платформалардың дамуы адамдарға үйде отырып-ақ ойындарға қатысуға мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде тәуелділіктің өршуіне алып келеді. Лудомания адамның психологиялық жағдайына кері әсер етіп, оның еңбекке жарамдылығын төмендетеді, әрі қаржылық дағдарысқа ұшыратады. Құмар ойындар тәуелділігі салдарынан көптеген адамдар қарызға батып, отбасыларында жанжалдар пайда болып, әлеуметтік байланыстары бұзылуда.
2023-2024 жылдары лудоманияға қарсы қабылданған шаралардың негізі осы мәселелерді шешуге және алдын алуға бағытталған болатын. Қазақстанда құмар ойындарға тәуелділікті шектеу үшін заңнамалық және профилактикалық шаралар қатар жүзеге асырылды.
2023 жылы Қазақстанның құмар ойындарға қатысты заңнамасында бірнеше маңызды өзгерістер енгізілді. Ең алдымен, құмар ойындардың қолжетімділігін шектеуге бағытталған жаңа ережелер қабылданды. Оның ішінде, казино мен ойын залдарының орналасу аймағы шектеліп, лицензиялау талаптары қатаңдатылды. Сонымен қатар, құмар ойындардың жарнамасына тыйым салу шаралары да қолға алынды. Атап айтқанда, бұқаралық ақпарат құралдарында және әлеуметтік желілерде құмар ойындарды насихаттайтын жарнамаларға тыйым салу енгізілді. Бұл шара құмар ойындардың қоғамда таралуын азайтуға ықпал етеді деп күтілуде.
Қазақстандағы лудоманияға қарсы күрестің маңызды қадамдарының бірі – құмар ойындарға арналған жеке шектеу жүйесін енгізу. Бұл жүйе арқылы азаматтар өз еркімен немесе туыстарының өтініші бойынша құмар ойындарға қатысуға шектеу қоя алады. Жеке шектеу тізіміне енген адамдарға казино немесе ойын залдарына кіруге және онлайн платформаларда ойын ойнауға тыйым салынады. 2024 жылы бұл жүйе кеңірек қолданыла бастады және адамдардың құмар ойындарға құмартуын азайтуға оң ықпал етті.
Лудоманияның алдын алу мақсатында 2023-2024 жылдары Қазақстанда профилактикалық бағдарламалар кеңінен жүзеге асырылды. Психологиялық және әлеуметтік көмек көрсету орталықтары арқылы азаматтарға құмар ойындардың зияны мен лудоманияның салдары туралы ақпарат берілді. Бұл орталықтарда тәуелділікке ұшыраған адамдарға психологтар мен әлеуметтік қызметкерлер қолдау көрсетеді.
Сонымен қатар, оқу орындарында және еңбек ұжымдарында құмар ойындарға тәуелділіктің қауіптілігі туралы семинарлар мен дәрістер ұйымдастырылды. Бұл шаралар жасөспірімдер мен жастар арасында құмар ойындарға тәуелділіктің алдын алуға бағытталды. Себебі жастар арасында құмар ойындарға қызығушылықтың артуы байқалып отыр, сондықтан оларды ерте жастан ақпараттандыру өте маңызды.
2024 жылы мемлекеттік және үкіметтік емес ұйымдар бірлесіп, «Қауіпсіз ойын» атты ақпараттық кампания өткізді. Бұл кампания аясында лудоманияның белгілері, оның психологиялық әсерлері, тәуелділіктен құтылу жолдары туралы ақпараттық роликтер дайындалып, әлеуметтік желілерде және БАҚ-та жарияланды. Кампанияның мақсаты – халықтың назарын құмар ойындарға тәуелділіктің қауіптілігіне аудару және осы мәселеге бейжай қарамауға шақыру.
2023-2024 жылдары лудоманиямен күресуде психологиялық қолдау мен оңалту бағдарламаларының маңызы зор болды. Құмар ойындарға тәуелділікке ұшыраған адамдарды емдеу үшін арнайы оңалту орталықтары мен психологиялық қолдау қызметтері құрылды. Бұл орталықтарда лудоманиямен күресу үшін арнайы бағдарламалар әзірленіп, психотерапия сеанстары, топтық тренингтер және жеке консультациялар ұйымдастырылды.
Мысалы, кейбір орталықтарда когнитивті мінез-құлық терапиясы (КМТ) кеңінен қолданыла бастады. Бұл әдіс адамның ойлау және мінез-құлық үлгілерін өзгертуге бағытталған, яғни ол ойынқұмар адамдардың құмарлық сезімдерін бақылауға үйретеді. Сондай-ақ, өзін-өзі қолдау топтарының да көмегі көп. Осындай топтар арқылы тәуелділіктен зардап шеккен адамдар бір-бірімен тәжірибе алмасып, моральдық қолдау көрсетеді.
2024 жылы бірнеше психологиялық қолдау қызметі онлайн режимде қолжетімді болды, бұл әсіресе шалғай аймақтарда тұратын адамдар үшін өте қолайлы. Онлайн терапия мен консультациялар арқылы кез келген адам тәуелділіктен құтылу бойынша қажетті көмек ала алады.
Лудоманияға қарсы күресте отбасы мен қоғамның рөлі де маңызды. 2023-2024 жылдары отбасылық семинарлар мен тренингтер өткізілді, онда ата-аналарға құмар ойындарға тәуелділіктің белгілерін тану және олармен күресу жолдары туралы кеңестер берілді. Отбасы мүшелері арасында өзара қолдау көрсету және жасөспірімдерге үлгі көрсету маңызды фактор болып табылады. Осылайша, қоғамның әрбір мүшесі құмар ойындарға тәуелділікті төмендетуде маңызды рөл атқарады.
Сонымен қатар, мектептерде және жоғары оқу орындарында арнайы профилактикалық бағдарламалар енгізіліп, оқушылар мен студенттерге құмар ойындардың зардаптары туралы ақпарат берілді. Құмар ойындардың зияны мен тәуелділікке бейімдікке қарсы тұру туралы ерте жастан хабардар болу, олардың санасында дұрыс түсінік қалыптастырады.
2023-2024 жылдары Қазақстанда лудоманияға қарсы қабылданған шаралар кешенді сипатқа ие болып, нәтижесінде оң өзгерістерге қол жеткізілді. Лудоманияға қарсы заңнамалық өзгерістер мен жеке шектеу жүйесі құмар ойындарға қолжетімділікті азайтты. Профилактикалық бағдарламалар мен ақпараттық кампаниялар халықты құмар ойындарға тәуелділіктің қауіптілігі туралы ақпараттандыруда маңызды рөл атқарды. Сондай-ақ, психологиялық көмек пен оңалту бағдарламалары арқылы тәуелділікке ұшыраған адамдарға қажетті қолдау көрсетілді.
Алайда, лудоманиямен күрес жұмыстары жалғасын табуы қажет. Болашақта құмар ойындардың зиянын азайтуға бағытталған жаңа профилактикалық бағдарламалар мен әдістерді жетілдіру маңызды. Қоғамда лудомания мәселесіне назар аудару, жастар мен ересектер арасында ақпараттық жұмыстарды жалғастыру арқылы ғана құмар ойындарға тәуелділіктің алдын алуға және оны тиімді басқаруға қол жеткізуге болады.
