Жапсарбай Қуанышев, Мемлекет тарихы институтының бас ғылыми қызметкері, саяси ғылымдар докторы, еліміздегі азаматтық институттардың жағдайын сыни тұрғыдан бағалайды. Оның айтуынша, азаматтық қоғамның даму деңгейі тек сандық көрсеткіштермен емес, сапалық көрсеткіштермен де анықталады.
Азаматтық қоғам — бұл демократияның дамуын көрсететін индикатор. Ол халықтың қоғамдық-әлеуметтік, мәдени-рухани және саяси мәдениетімен тығыз байланысты. Азаматтық қоғамның қалыптасуы тек формальды түрде емес, шынайы түрде болуы маңызды. Халықтың «мемлекет бізге не береді?» деген сұрақ қойып, күтуден гөрі, «біз мемлекеттің дамуы үшін не істей аламыз?» деп сұрау жасай алуы — азаматтық қоғамның нағыз белгісі.
Азаматтық қоғамның маңызды компоненті — қоғамдық ұйымдар. Егер азаматтық қоғам институттарының жұмысы дамыған болса, мектептерде, отбасыларда және жалпы қоғамда қатынастар тереңдей түсіп, азаматтардың белсенділігі артады. Бұл, өз кезегінде, білім сапасына, балалардың оқуға деген ынтасына, сондай-ақ олардың тәрбиесіне оң әсер етеді.
Егер азаматтық қоғамның қағидаттары мектептерде жүзеге асырылса, мектеп ұжымы мен ата-аналардың арасындағы байланыс тек іс-шаралар ұйымдастырумен шектелмейді. Олар ортақ мақсаттар үшін жұмыс істеп, балалардың болашағына ықпал ететін шынайы серіктестік құра алады. Білім сапасы мен тәрбиелік аспектілер мүлдем басқаша деңгейге көтерілер еді.
Жапсарбай Қуанышев азаматтық қоғамның дамуы қоғамдағы өмірдің мазмұнды деңгейге көтерілуін қамтамасыз етеді деп есептейді. Азаматтық қоғамның жұмысы кемелденген кезде, барлығымыздың өміріміздің сапасы артады, әлеуметтік байланыстар нығаяды. Сондықтан азаматтық институттардың сапасын жақсарту — еліміздің болашағы үшін маңызды міндет.
Азаматтық қоғамды дамыту үшін білім мен ақпараттық ресурстарды кеңейту қажет. Халықтың құқықтары мен міндеттері туралы ақпараттың қолжетімділігі азаматтардың белсенділігін арттыруға ықпал етеді. Азаматтық қоғамның тиімділігі оның мүшелерінің білім деңгейіне, ақпарат алуға қолжетімділігіне, сондай-ақ қоғамдық пікірге әсер ету қабілетіне байланысты.
Азаматтық қоғамның дамуы үшін қоғамдық мәселелерге белсенді қатысу да маңызды. Азаматтар өз пікірлерін білдіріп, қоғамдық жобалар мен бастамаларға қатысу арқылы өзгерістерге ықпал ете алады. Бұл өз кезегінде азаматтардың құқықтары мен мүдделерін қорғауға, сондай-ақ қоғамдағы әділеттілікті қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Азаматтық қоғамды нығайтуда коррупциямен күрес мәселесі де өзекті. Халықаралық тәжірибеге сүйене отырып, мемлекет пен азаматтық қоғам арасындағы сенімді қатынастарды орнату арқылы сыбайлас жемқорлықтың алдын алуға болады. Транспаренттілік пен есеп берушілік принциптері азаматтық қоғамның негізгі компоненттері болып табылады.
Сондай-ақ, қазіргі технологиялардың, әсіресе интернет пен әлеуметтік желілердің азаматтық қоғамды дамытудағы рөлі зор. Жаңа медиа азаматтарға ақпарат алудың, пікір білдірудің және қоғамдық пікір қалыптастырудың жаңа мүмкіндіктерін ұсынып отыр.
Азаматтық қоғамның сапалы дамуы — еліміздің демократиялық, әлеуметтік-экономикалық тұрақтылығының негізі. Қоғамның белсенді бөлігінің қатысуы арқылы мемлекет пен азаматтар арасындағы диалогты күшейту, заңды қорғау және дамыту — біздің ортақ міндетіміз. Тек осындай көзқарас арқылы біз болашағымызды жарқын ете аламыз. Азаматтық қоғамның қалыптасуы — халықтың білімін, құқықтарын, міндеттерін түсінуі мен оларды қорғауы арқылы ғана мүмкін болады.
