Азаматтық қоғамның қалыптасуы мен дамуының түп негізінде қоғамдық мүдделер мен жеке тұлғаның құқықтарын қорғау жатыр. Бұл процесс, әсіресе, демократиялық мемлекеттерде өзекті болып табылады, өйткені азаматтық қоғамның дамуы әлеуметтік әділдік пен теңдікке қол жеткізу үшін маңызды құрал ретінде қызмет етеді.
Азаматтық қоғамның мазмұнына жеке тұлғалардың құқықтары мен бостандықтарын, қоғамдық ұйымдардың, қозғалыстар мен қауымдастықтардың дамуын, сондай-ақ азаматтардың әлеуметтік, экономикалық, мәдени және саяси өмірге қатысуын қамтамасыз ету кіреді. Азаматтық қоғамның басты мақсаты – азаматтардың белсенділігін арттыру, олардың қоғамның саяси және әлеуметтік процесстеріне араласуын ынталандыру.
Дамыған мемлекеттерде азаматтық қоғамның құрылымдары мен институттары тұрақты түрде жұмыс істейді. Мысалы, Америка Құрама Штаттарында, Ұлыбританияда және басқа Батыс Еуропа елдерінде азаматтық қоғам ұйымдары қоғамдық қызметтің түрлі салаларында, соның ішінде экология, адам құқықтары, білім беру және денсаулық сақтау мәселелерінде белсенді әрекет етеді. Бұл ұйымдар көбіне мемлекеттік билікті бақылау, қоғамдық пікірді қалыптастыру, және әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз ету мақсатында қызмет етеді.
Қазақстанда азаматтық қоғамның дамуы әлі де бастапқы кезеңде. Бұл мемлекетте азаматтық қоғам институттарының қызметі мен әлеуеті бар, бірақ олар әлі де көптеген қиындықтарға тап болуда. Мемлекеттік қолдаудың шектеулігі, қоғамның ақпараттандырылуының төмен деңгейі, сондай-ақ азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау бойынша механизмдердің әлсіздігі азаматтық қоғамның дамуына кедергі келтіреді.
Қазақстанда 5000-ға жуық үкіметтік емес ұйым бар, бірақ олардың көпшілігі шектеулі ресурстар мен қоғам тарапынан қолдаудың болмауына байланысты тиімді жұмыс істей алмайды. Сонымен қатар, мемлекеттік органдар мен ҮЕҰ арасындағы өзара іс-қимылдың жетілмегендігі азаматтық қоғамның дамуына теріс әсер етеді.
Азаматтық қоғамның дамуының негізгі бағыттарының бірі – азаматтық бастамалар. Азаматтық бастамалар – бұл азаматтардың әлеуметтік мәселелерге қатысты белсенділігі мен қатысуы. Мұндай бастамалар мемлекеттік саясатты қалыптастыруда, қоғамдық пікірді қалыптастыруда және әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады.
Азаматтық бастамаларды дамыту үшін қоғамдастықтар арасында диалог орнату, білім беру мен ақпараттандыру бағдарламаларын енгізу, жастарды белсенділікке тарту қажет. Бұл, өз кезегінде, азаматтық қоғамның динамикалық дамуына және азаматтардың құқықтарын қорғауға ықпал етеді.
Азаматтық қоғам — бұл жеке тұлғалардың, қоғамдық ұйымдардың және мемлекет арасындағы өзара қарым-қатынас жүйесі. Оның дамуы – демократиялық, құқықтық мемлекеттің қалыптасуының негізі. Азаматтық қоғамның күшті институттары мен белсенді мүшелері бар мемлекеттерде әлеуметтік тұрақтылық, әділеттілік және теңдік қағидаттары жүзеге асырылады.
Сондықтан, Қазақстандағы азаматтық қоғамның әлеуетін арттыру үшін мемлекеттік органдар мен азаматтық қоғам ұйымдарының арасында тиімді диалог пен ынтымақтастықты дамыту қажет. Бұл азаматтардың құқықтары мен мүдделерін қорғау, әлеуметтік мәселелерді шешу, сондай-ақ еліміздің тұрақты және үйлесімді дамуын қамтамасыз ету үшін маңызды. Азаматтық қоғам — бұл тек мемлекеттен тыс құрылым, сонымен қатар, мемлекет пен қоғам арасындағы байланыс, әлеуметтік жауапкершілік пен құқықтық сана-сезімді қалыптастырудың маңызды механизмі.
