Үкіметтік емес ұйымдар (ҮЕҰ) — бұл үкіметтен тәуелсіз жұмыс істейтін, қоғамдық мәселелерді шешуге ұмтылатын бейкоммерциялық ұйымдар. Олар қоғамдағы маңызды мәселелерді көтеру, әлеуметтік қызметтер көрсету, адам құқықтарын қорғау, қоршаған ортаны қорғау, денсаулық сақтау, білім беру және басқа да салаларда белсенді жұмыс істейді. Қазақстанда бүгінде 5000-ға тарта ҮЕҰ қызмет етеді, олардың көпшілігі жергілікті және ұлттық деңгейде әрекет етеді.
2002 жылы Қазақстанда ҮЕҰ-ларды мемлекеттік қолдаудың Тұжырымдамасы бекітілді. Тұжырымдама ҮЕҰ-лардың мемлекет тарапынан қолдауының мақсаты мен басымдықтарын анықтап, оларға әлеуметтік мәселелерді шешу бойынша рөлін арттыруға бағытталған. 2003 жылы қабылданған мемлекеттік қолдаудың бағдарламасы ҮЕҰ-лардың тұрақты дамуына жағдай жасауға және олардың қоғамдағы рөлін күшейтуге арналған.
Бүгінгі таңда облыстар мен Астана, Алматы қалалары әкімдерінің жанында ҮЕҰ-лар мен билік арасындағы өзара іс-қимылды нығайту үшін кеңестер құрылып, түрлі консультативтік-кеңестік органдар жұмыс істейді. 2003 жылы өткен тұңғыш Азаматтық форум үкіметтік емес ұйымдардың қоғамдық мәселелерді шешудегі рөлін күшейту және мемлекеттік органдармен серіктестік орнату үшін маңызды алаң болды.
2005 жылы «Мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс туралы» заң қабылданды, бұл заң ҮЕҰ-лардың мемлекет тарапынан әлеуметтік маңызды проблемаларды шешудегі құқықтық негіздерін қамтамасыз етті. Осы заңның аясында ҮЕҰ-лар мемлекеттік тапсырыстарды алып, әлеуметтік бағдарламаларды жүзеге асыруға қатыса алады, бұл олардың қаржылық тұрақтылығын арттырады.
Мемлекет пен ҮЕҰ-лардың арасындағы серіктестік әрқашан басты назарда. Бұл бағыттағы жұмыстарды жетілдіру мақсатында әртүрлі форумдар мен кездесулер ұйымдастырылып, азаматтық қоғам мен мемлекеттік органдар арасындағы диалогты нығайтуға бағытталған бастамалар көтерілуде.
ҮЕҰ-лардың қоғамдағы рөлі зор. Олар:
Қоғамдық бақылауды қамтамасыз етеді, мемлекеттің қызметін сын көзбен қарауға мүмкіндік береді.
Әлеуметтік қызметтер көрсетеді, тұрғындардың әл-ауқатын жақсарту үшін әртүрлі жобалар мен бағдарламаларды жүзеге асырады.
Адам құқықтарын қорғауға, экологиялық мәселелерге, денсаулық сақтау мен білім беру салаларына қатысты мәселелерді көтеруге ықпал етеді.
Көпшілік пікірін қалыптастырады, жастарды азаматтық белсенділікке шақырады.
Білім және ақпараттық қызметтер ұсынады, жастар мен азаматтардың құқықтары мен міндеттері туралы ақпараттандыруды жүзеге асырады.
Жастар — ҮЕҰ-лардың белсенді мүшелері. Олар қоғамның алға жылжуына, жаңашылдықты енгізуге және әлеуметтік жобаларды жүзеге асыруға үлес қосады. Жастар арасындағы азаматтық белсенділікті арттыру үшін ҮЕҰ-лар оқу бағдарламаларын, тренингтер мен семинарлар өткізіп, жастарды қоғамдағы өзгерістерге қатысуға ынталандырады.
Қазақстандағы үкіметтік емес ұйымдар мемлекеттің саяси, әлеуметтік және экономикалық өмірінде маңызды рөл атқарады. Олардың қызметі қоғамның дамуына, әлеуметтік мәселелердің шешілуіне, азаматтық белсенділіктің артуына ықпал етеді. Мемлекет тарапынан көрсетілетін қолдау мен ынтымақтастық арқылы ҮЕҰ-лардың әлеуеті мен тиімділігі арта түседі, бұл өз кезегінде еліміздің дамуына позитивті әсер етеді.
Болашақта Қазақстанда ҮЕҰ-ларды дамыту бойынша жүргізілетін жұмыстардың нәтижесінде азаматтық қоғамның рөлі күшейіп, әлеуметтік мәселелерді шешу жолында тиімді механиздер қалыптасады.
