Адам құқықтары мен бостандықтары – кез келген қоғамның негізін құрайтын, жеке тұлғаның қадір-қасиетін қорғауға бағытталған маңызды құндылықтар. Бүгінде бұл мәселе халықаралық деңгейде де, ұлттық деңгейде де аса өзекті. Адам құқықтары мен бостандықтары – бұл адамның туылғаннан берілетін, ешкімнің тартып ала алмайтын, әлеуметтік және құқықтық тұрғыдан қамтамасыз етілген құқықтары.
Адам құқықтары мен бостандықтарының концепциясы көптеген ғасырлар бойы қалыптасты. Ол философиялық, әлеуметтік және саяси ойлардың дамуымен байланысты. Адам құқықтарының табиғи сипатқа ие екендігі, яғни олар туындауымен беріледі, қоғамда әділеттілік пен теңдікті қамтамасыз ету үшін негіз болып табылады. Қазақстан Республикасының Конституциясы осы құқықтарды қорғаудың заңды негіздерін анықтап, әрбір азаматтың бостандығын қамтамасыз етеді.
Қазақстан Республикасының Конституциясының алғашқы бабында: «Қазақстан Республикасы өзiн демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтiк мемлекет ретiнде орнықтырады, оның ең қымбат қазынасы – адам және адамның өмiрi, құқықтары мен бостандықтары» деп көрсетілген. Бұл мемлекет саясатының ең маңызды аспектісі ретінде қарастырылады. Мемлекеттің міндеті — әрбір азаматтың құқықтарын қорғау, оны бостандығына кепілдік беру.
Конституцияның 22-бабында «ар-ождан бостандығы» ұғымы қамтылған, ол тек дінді таңдау еркіндігін ғана емес, сонымен қатар діни емес таңдауды да білдіреді. Бұл нормалар Қазақстанның көпұлтты және көпконфессиялық қоғамында әрбір адамның мәдениеті мен дәстүрін құрметтеудің негізі болып табылады. Қазақстанда 130-дан аса ұлт өкілдері бір шаңырақтың астында, бірлік пен татулықта өмір сүріп жатыр. Бұл еліміздің кемел саясаты мен заңдарының жүйелілігінің арқасы.
Дүние жүзі елдеріне ортақ заңдар бар, соның ішінде «Адам құқықтары туралы жалпыға бірдей декларациясы» — бұл халықаралық құқықтың негізін құрайтын құжат. Декларацияның мақсаты – адам, оның бостандығы, құқықтары туралы түсінікті дамыту, қоғамда құқықтық және әлеуметтік тәртіпті орнату. Халықаралық стандарттарға сәйкес, әрбір адам құқықтары мен бостандықтарына ие, ал мемлекеттер оларды қамтамасыз ету үшін міндетті.
Біздің елімізде, адам құқықтары мен бостандықтары мемлекет тарапынан заңмен қорғалуы қажет. Алайда, құқықтық нормалардың орындалуы көбінесе мемлекеттер арасындағы саяси жағдайларға байланысты. Сондықтан да, халықаралық ұйымдар мен қоғам белсенділері адам құқықтарын қорғау үшін күреседі.
Адам құқықтары мен бостандықтары – жеке тұлғаның әлем қауымдастығы мойындап, халықаралық-құқықтық құжаттарда бекітілген құқықтары. Қорыта келгенде, Адам құқықтары мен бостандықтары – қоғамдағы тұрақтылықтың, әділеттіліктің және өркендеудің негізі. Оларды сақтау, дамыту және қорғау – әрбір азаматтың міндеті. «Адам, оның құқықтары мен бостандықтары – ең қымбат құндылық» деп Әлихан Бөкейхан айтқандай, мұндай бақыт әркімге бұйыра бермейді. Көптеген елдердің бодандықта өмір сүріп жатқанын, олардың құқықтары мен бостандықтарының шектеліп отырғанын ескерсек, біз өз құқықтарымызды білуіміз және оларды қорғауымыз қажет.
Сондықтан да, қоғамның мүддесін қорғау, жеке бостандығын, құқықтарын сақтау — әрбір азаматтың жауапкершілігі. Тек құқықтары мен бостандықтарын білетін, олардың қорғалуына сенетін халық қана бақытты және еркін өмір сүре алады. Адам құқықтарын құрметтеу — болашаққа деген жауапкершілігіміз, сондықтан бүгінгі таңда бұл құндылықтарды сақтау мен дамыту — біздің басты міндетіміз.
