2024 жылдың алғашқы бес айы азаматтық істерді қарау сапасы тұрғысынан маңызды көрсеткіштерді ұсынды. Бұл кезеңде сот төрелігі жүйесінің тиімділігін арттыру, заң үстемдігін қамтамасыз ету мақсатында бірқатар жетістіктер мен проблемалар анықталды.
2024 жылдың 5 айында апелляциялық тәртіпте 697 іс қаралды. Оның ішінде 125 шешімнің күші жойылып немесе өзгертілді. Нақтырақ айтқанда, 48 шешімнің күші жойылды, 77 шешім өзгертілді. Бұл нәтижелер сот шешімдерінің жалпы санының 1% күші жойылғанын, 1,5% өзгертілгенін, яғни барлығы 2,5%-ды құрайтынын көрсетеді. 2023 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда, бұл көрсеткіштің 2,2% болғанын ескерсек, сапа жағынан оң өзгерістер байқалады.
Шағымдалған істердің статистикасы да назар аударарлық. Шешімдердің 6,9% күші жойылып, 11% өзгертілген. Бұл, жалпы алғанда, 17,9% құрап отыр. Сот шешімдерінің заңдылығы мен дұрыстығын қамтамасыз ету үшін апелляциялық бақылаудың маңызы зор.
2024 жылдың 5 айында кассациялық тәртіппен апелляциялық сатыдағы соттың 6 (0,1%) қаулысының күші жойылған, 3 (0,1%) қаулы өзгертілген. 2023 жылдың осы кезеңінде кассациялық тәртіппен 5 (0,1%) қаулының күші жойылып, 4 (0,1%) қаулы өзгертілген. Бұл көрсеткіштер сот жүйесіндегі тұрақтылықты және әділеттілікті көрсетуі тиіс.
Соттарға түскен арыздар мен істердің санының артқандығы, әсіресе, банктік немесе қарыз шарттарынан, отбасылық қатынастардан туындайтын даулардың басым болуы сот жүйесінің жүктемесін арттырып отыр. 2024 жылдың 5 айында бұл санаттағы даулар 8 041 істі құрады, яғни барлық арыздардың 50,4% болып отыр. Бұл жағдай судьялар мен сот органдарының жұмысын қиындатуы мүмкін.
Сот жүктемесін төмендетуге бағытталған шаралардың жеткіліксіздігі байқалады. Жоғарғы Сот, қалалық сот тарапынан ұсынылған медиация және соттан тыс шешу механизмдерін белсенді қолдану қажет. Әрбір азаматтық іс бойынша дауларды алдын алу, тараптарды татуластыру арқылы сот жүктемесін азайту үшін әлеуметтік жұмыс жүргізу маңызды.
Сот жүйесінің тиімділігін арттыру мақсатында, автоматтандыру мен цифрландыруды енгізу қажет. Сот процестерінің электронды форматы азаматтарға уақытты үнемдеуге және сот органдарының жұмысын жеделдетуге мүмкіндік береді.
Азаматтық істерді қарау сапасын арттыру үшін төмендегі ұсыныстарды жүзеге асыру керек:
Құқықтық ағарту: Азаматтарға құқықтарын түсіндіру, соттан тыс тәртіпте дауларды шешу жолдарын насихаттау. Сот жүйесіне қатысушылардың құқықтық сауаттылығын арттыру.
Соттардың жұмысын ұйымдастыру: Соттардың жұмысын оңтайландыру, процестік талаптарды автоматтандыру, цифрландыру бағытында жұмыстарды жандандыру.
Азаматтық істерді қарау сапасы — сот жүйесінің ең маңызды көрсеткіштерінің бірі. Статистикалық мәліметтер негізінде сот төрелігінің сапасын жақсарту, әділеттілікті қамтамасыз ету және азаматтардың құқықтарын қорғау мақсатында тиісті шаралар қабылдау қажеттілігі айқын көрінеді. Сот жүйесінің жұмысы қоғамдағы құқықтық тәртіп пен заңдылықты сақтау үшін маңызды рөл атқаратынын ұмытпаған жөн.
Сот жүйесінің тиімділігін арттыру үшін мемлекеттік органдар, сот жүйесінің қызметкерлері және қоғам арасында ынтымақтастықты нығайту қажет. Сот төрелігінің сапасын арттыру, заңдылықты қамтамасыз ету және азаматтардың құқықтарын қорғау – бұл қоғамның тұрақты дамуы үшін негіз қалаушы факторлар.
Осылайша, азаматтық істердің қаралу сапасы мен тиімділігін арттыру бағытында бірлескен күш-жігер қажет. Сот жүйесінің жұмысы тек заң талаптарына сай емес, сонымен қатар, қоғамның сеніміне негізделген болуы тиіс.
