Қазіргі уақытта қазақ халқының ұлттық дәстүрлері мен рухани мәдениетінің бірегей бейнесі қалыптасып, белсенді дамып келеді. Қазақ мәдениеті тарихтың тереңінен, дінді қабылдаудан, тұрмыс-тіршіліктен, табиғатпен үйлесімнен тұрады. Қазақтардың ұлттық дәстүрлері мен мерекелері әр түрлі этнографиялық, мәдени және тарихи ықпалды қамтиды. Ең көп таралған ұлттық дәстүрлер мен олармен байланысты мерекелердің қатарына Наурыз, Ораза айт, Құрбан айт, үйлену рәсімі, үстеу рәсімі, сүндеттеу рәсімі (сүндет), жерлеу рәсімі жатады.
Наурыз мейрамы – қазақтардың ұлттық мерекесі. Ол исламға дейінгі тарихтан бастау алады және Шығыс халықтарында пайда болған. Наурыз мейрамы жаңа өмірдің басталуын бейнелейді, көктемгі жаңару мен құнарлылықтың, бірлік пен достықтың, символы болып табылады. Бұл күні әр үйде «наурыз көже» арнайы тағамы дайындалады, оның құрамына өнімнің жеті түрі кіреді: бидай, күріш, арпа, тары, ет, құрт, тұз. Наурыз – қазақ мәдениетінің түпнұсқалық сипаты мен дәстүрін сақтап, оны ұрпақтан-ұрпаққа жеткізудің символы.
Наурыз мейрамында халық бір-біріне жақсы тілектер айтып, жаңа жылда сәттілік, бақыт, денсаулық тілеуді ұмытпайды. Бұл мереке адамдардың арасында бірлік, ынтымақ пен достықты нығайтуға септігін тигізеді. Наурыз кезінде қазақтар әртүрлі ұлттық ойындар, әндер мен билер, мәдени шаралар ұйымдастырып, дәстүрлерін жаңғыртады.
Ораза айт және Құрбан айт – ислам дінімен байланысты дәстүрлі мерекелер. Ораза айт Рамазан айының соңында үш күн бойы атап өтіледі. Бұл мереке адамдардың бір-біріне құрмет көрсетуі, діни рәсімдер өткізуі, туыстарымен, достарымен кездесуі арқылы өткізіледі. Құрбан айт мейрамы Ораза айттан 70 күн өткен соң келеді. Сенушілер құрбандық шалып, Құран оқу мен қайтыс болғандарды еске алу рәсімдерін өткізеді. Ораза айттағыдай, мерекенің бірінші күні мұсылмандар мешітке немесе құрметті ақсақалдардың біріне жиналып, айт намазын оқиды.
Ораза айт кезінде адамдар бір-біріне қонаққа барып, дәмді тағамдармен бөліседі, мейірімділік танытып, жәрдемдеседі.
Исламмен таныстыру дәстүрі бала дүниеге келгенде «ат қою» рәсімімен басталады. Сүндеттеу рәсімі – қазақ мәдениетінде маңызды орын алатын дәстүр, ол мұсылманға дейінгі дәстүрлермен байланысты. Сүндеттелуге 5-7 жастағы балалар ұшырайды, бұл мерекеге әдетте жақын туыстар мен достар шақырылады. Сүндеттеу рәсімі кезінде балаларға той жасалып, олар үшін арнаулы дастарқан жайылады.
Қазіргі қазақ қоғамы ұлттық дәстүрлер мен мәдениетті жаңғырту, сақтау және дамыту бағытында белсенді әрекет етуде. Мысалы, көптеген мектептер мен жоғары оқу орындарында қазақ тілінде оқыту, ұлттық өнер мен мәдениетті насихаттау, жастарды дәстүрлермен таныстыру үшін түрлі бағдарламалар мен жобалар жүзеге асырылуда.
Қазақстанның мәдени өмірінде дәстүрлі өнер түрлері, мысалы, домбырамен күй тарту, ұлттық бидің түрлері, қолданбалы өнердің түрлері (кілем тоқу, керамика, ағаш ою) ерекше орын алады. Жастар арасында ұлттық музыканы, киімдерді, тағамдарды насихаттау мен насихаттау арқылы қазақ халқының мәдениетін дәріптеуге арналған іс-шаралар көптеп ұйымдастырылуда.
Қорытындылай келе, қазақ халқының ұлттық дәстүрлері мен мәдениеті – ұлттың рухани негізі, олар ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып, қоғамның тұтастығын, бірлігін және мызғымас рухын нығайтуда. Ұлттық дәстүрлер мен рухани мәдениетімізді сақтау, дамыту және насихаттау – әрбір қазақтың парызы, өйткені бұл біздің ұлттық болмысымыз бен ерекшелігімізді көрсетеді.
