2024 жылдың басынан бастап Қазақстанда әлеуметтік желілер, соның ішінде WhatsApp мессенджері арқылы алаяқтық жағдайларының саны күрт артты. Fingramota.kz-пен бірге алаяқтардың қандай жаңа схемаларды қолданатынын және одан қалай қорғануға болатынын қарастырайық.
Алаяқтықтың бұл түрі азаматтардың банктік шоттарына онлайн-банкинг арқылы ақша аударымдарын жіберумен басталады. Кейін алаяқтар құрбандардың мобильдік нөмірлеріне қоңырау шалып, «бала емдеуге арналған соңғы ақша» немесе «клиникаға төлеу керек» деген сылтаумен ақша қайтаруды сұрайды. Олар әдетте, басқа нөмірге ақша аударуды талап етеді. Бұл нөмір сіздің нөміріңізге ұқсас болуы мүмкін. Егер сіз ақша аударсаңыз, сіз де алаяқтық схемаға қатысушы бола аласыз.
Сақтану жолдары:
Өз шотыңыз бойынша үзінді-көшірмені үнемі бақылап отырыңыз.
Ақша аударымы қате екендігіне 100% көз жеткізсеңіз, банкке жазбаша өтініш жазыңыз.
Егер сізге белгісіз нөмірден телефон қоңырауы түссе, ешқашан дереу ақша аударуға келіспеңіз.
Қазпоштаның атынан келген SMS-хабарламалар да алаяқтық үшін кеңінен пайдаланылады. Хабарламада сәлемдеменің мекенжайы көрсетілмегендігі туралы айтылып, сілтеме бойынша өтуді сұрайды. Сілтемеге өткен жағдайда, алаяқтар сіздің банктік шотыңызды тез арада тазалауы мүмкін.
Сақтану жолдары:
Сәлемдеме мәртебесін тек ресми сайттан немесе post.kz мобильді қосымшасынан тексеріңіз.
Күдікті сілтемелерге өтпеңіз. SMS-хабарламадағы сілтемені басқаннан кейін өзіңіздің жеке мәліметтеріңізді енгізуден сақтаныңыз.
Фишинг — қаржылық алаяқтықтың тағы бір кеңінен таралған түрі. Алаяқтар қаржы институттарының танымал сайттарының клондарын жасап, электрондық пошталар арқылы фишингтік сілтемелерді таратады.
Сілтемелерге өтпес бұрын сайттың мекенжайын мұқият тексеріңіз. Нағыз сайттар HTTPS хаттамасын қолданады, сондықтан мекенжайды тексеріңіз.
Ресми ақпарат көздерінен мәлімет алыңыз. Сіздің қаржылық институтыңыздан келген ақпараттар ресми электрондық пошта арқылы келуі керек.
WhatsApp арқылы да алаяқтар белсенді жұмыс істейді. Олар байланыс телефондарына жалған шоттар ұсынып, ақша жөнелтуін сұрайды. Алаяқтар сіздің контактілеріңізді пайдаланып, достарыңыздың атынан хат жазуы мүмкін.
WhatsApp-қа кірген құрылғыларды тексеріңіз. «Теңшеу» қосымшасынан «Қоса жүрген құрылғылар» бөліміне өтіп, белгісіз құрылғыларды жоюды ұмытпаңыз.
Күдікті хаттарға жауап бермеңіз. Достарыңыздан келген хабарламаларда күмән болса, оларды жеке телефонмен хабарласып, тексеріңіз.
Сондай-ақ, соңғы уақытта алаяқтар зиянды бағдарламаларды пайдалануды да белсенді түрде қолдануда. Олар смартфондарға вирус жұқтырып, жеке ақпараттарды ұрлауға немесе банк шоттарына кіруге мүмкіндік береді.
Антивирус бағдарламасын жаңартып отырыңыз. Антивирус сіздің құрылғыңызды алаяқтық шабуылдардан қорғай алады.
Ресми дүкендерден ғана қосымшаларды жүктеп алыңыз. Күдікті немесе авторизацияланбаған дүкендерден қосымша орнатудан аулақ болыңыз.
Алаяқтардың схемалары күн сайын дамып, күрделене түсуде. Оларды болдырмау үшін сақтық шараларын қолға алып, өзіңіз бен ақшаңызға абай болыңыз. Fingramota.kz-тің ұсынымдарын ұстанып, алаяқтықтың жаңа түрлері туралы хабардар болыңыз. Есіңізде болсын, сақтанғанды сақтайды! Ақпаратты мұқият тексеру, күдікті ұсыныстардан аулақ болу және жеке қауіпсіздік шараларын қолдану – сіздің қаржылық қорғауыңыздың негізгі элементтері. Интернет алаяқтықтан сақ болаңыздар!
