Түркістан өңіріндегі ғылыми-инновациялық экожүйе бүгінде абстрактілі теориялық зерттеулерден арылып, өлке экономикасы мен тұрғындардың тұрмыс сапасын жақсартуға бағытталған нақты қолданбалы ғылым форматына өтті. Өңірдегі басты ғылыми күштер – Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің, Халықаралық туризм және меймандостық университетінің және мамандандырылған ғылыми-зерттеу институттарының ғалымдары. Олардың ізденістері оңтүстік өңірдің өзіндік климаттық, экологиялық және демографиялық ерекшеліктерін ескере отырып, нақты ғылыми шешімдерді өндіріске енгізуді көздейді.
Түркістандық ғалымдардың соңғы жылдардағы ең басты практик-жетістіктерінің бірі – өңірдің ауыл шаруашылығы мен су секторын сақтауға бағытталған агроэкологиялық жобалар. Өңірдегі Сырдаръя өзені бассейнінің тартылуы, топырақтың қайта сорлануы және шөлейттену қаупі Түркістан топырақтанушылары мен мелиоратор-ғалымдарын жаңа биотехнологиялық тәсілдерді ойлап табуға итермеледі. Мелиорация саласындағы ғалымдар топырақ құрамындағы тұзды байлайтын органикалық био-биокомплекстер мен өсімдік тамырын сумен қамтамасыз ететін арнайы гидрогельдерді сынақтан өткізіп жатыр. Сонымен қатар, жергілікті селекционер-ғалымдар қуаңшылыққа шыдамды, суды аз талап ететін жем-шөптік және бақшалық дақылдардың жаңа сұрыптарын жергілікті климатқа бейімдеп шығарды. Мұндай ғылыми жаңалықтар Түркістан облысындағы мыңдаған шаруа қожалықтары үшін су тапшылығы жағдайында өнімді сақтап қалудың басты құралына айналуда.
Екінші бір ауқымды бағыт – этнофармакология және табиғи шикізатты терең өңдеу. Түркістан облысының таулы және шөлді аймақтарында өсетін сирек кездесетін дәрілік өсімдіктерді отандық фармацевтер мен химик-ғалымдар кешенді түрде зерттеуде. Жергілікті ғалымдар өсімдіктерден белсенді фитокомпоненттерді бөліп алу арқылы бактерияға қарсы, иммунитетті көтеретін және жараны тез жазатын отандық отандық препараттар мен биологиялық белсенді қоспалардың (ББҚ) зертханалық үлгілерін жасап шығарды. Бұл бағыттағы зерттеулер отандық фармацевтика өнеркәсібін арзан әрі экологиялық таза шикізатпен қамтамасыз етуге және шетелдік дәрі-дәрмектерге тәуелділікті азайтуға мүмкіндік береді.
Гуманитарлық және цифрлық ғылымдар саласында Түркістан ғалымдары «digital humanities» (цифрлық гуманитаристика) бағытын қарқынды дамытып келеді. Өңірлік тарихшылар, археологтар мен IT-мамандары бірігіп, Орталық Азиядағы көне қолжазбалар мен сәулет ескерткіштерін цифрлық форматқа көшірудің бірегей жүйесін құрды. Қожа Ахмет Ясауи кесенесі мен оның айналасындағы тарихи кешендердің, сондай-ақ ежелгі Ясы, Сауран қалашықтарының 3D-реконструкциялары мен лазерлік сканерленген карталары жасалды. Бұл ғылыми жұмыстар тек тарихты қайта жаңғыртып қана қоймай, өңірдегі смарт-туризмнің, виртуальды музейлердің және халықаралық туристік кластердің дамуына тікелей ғылыми база болып отыр.
Осылайша, Түркістан ғалымдарының зертханалық ізденістері өңірлік экономикаға, денсаулық сақтау мен мәдениетке нақты нақты нәтиже болып оралуда. Алайда, мұндай жетістіктерді бұқараға таныту – жүйелі ақпараттық саясатты талап етеді. Ғалымдардың ашқан жаңалықтары мен патенттерін халыққа қарапайым медиа-контент, ғылыми-көпшілік басылымдар мен ашық кездесулер арқылы жеткізу – қоғамның ғылымға деген көзқарасын түбегейлі өзгертеді. Түркістандық ғалымдардың бұл табысты еңбегі – отандық ғылымның ел ішіндегі беделін арттырып, оны заманауи дамудың негізгі локомотивіне айналдыратын бірегей интеллектуалды тәжірибе.
