Қазіргі таңда мемлекетіміздің әлеуметтік-экономикалық бағытын айқындайтын басты басымдықтардың бірі – аймақтарды теңгерімді дамыту және бәсекеге қабілетті адами капиталды қалыптастыру, ал осы орайда еліміздің түкпір-түкпірінде орналасқан өңірлік жоғары оқу орындарының рөлі түбегейлі өзгере түсіп, бұрын тек кадр даярлайтын қарапайым оқу орны ретінде ғана қарастырылған университеттер бүгінде жергілікті өнеркәсіптің, бизнестің және әлеуметтік саланың нағыз драйверіне, сондай-ақ ғылыми-инновациялық хабтарға айналып келе жатқаны айқын аңғарылады. Мемлекет басшысы мен үкімет тарапынан өңірлік жоғары оқу орындарын қолдауға бағытталған ауқымды шаралар жүйелі түрде жүзеге асырылып жатқаны белгілі, ал университеттердің академиялық және басқарушылық дербестігінің артуы оларға жергілікті ерекшеліктерге бейімделген білім беру бағдарламаларын жедел енгізуге мол мүмкіндік беруде. Еліміздің әр өңіріндегі университеттер бұдан былай ресми орталықтардың көшірмесі болудан қалып, өз өңірінің экономикалық профиліне сәйкес мамандар даярлауға көшті, атап айтқанда, батыс өңірлердегі жоғары оқу орындары мұнай-газ бен көлік-логистика саласына басымдық берсе, оңтүстік өңірлер агротехнология, су ресурстарын тиімді басқару, жеңіл өнеркәсіп пен педагогикалық кадрларға сүйенеді, ал солтүстік пен шығыс өңірлердегі университеттер металлургия, машина жасау, ауыр өнеркәсіп пен инновациялық агроөнеркәсіп кешендерін дамытуда көш бастап келеді, бұл өз кезегінде өңірлік ЖОО-лардың жергілікті нарықтың нақты сұранысына икемделе бастағанының айқын дәлелі болып табылады.
Осындай жан-жақты трансформация аясында өңірлік жоғары оқу орындарын дамытудың тағы бір аса маңызды қыры ретінде олардың ғылыми-зерртеу әлеуетін арттыру мәселесі алға шығады, өйткені соңғы жылдары өңірлік университеттер жанынан заманауи зертханалар, инжиниринг орталықтары мен технопарктер қатар ашылып, бұл орталықтар тек теориялық ізденістермен шектеліп қалмай, аймақтағы өндірістік кәсіпорындардың нақты мәселелерін шешуге бағытталған қолданбалы ғылыммен айналысуда. Ғылымды қаржыландыру тетіктерінің жетілдірілуі және қолданбалы зерттеулерге гранттардың бөлінуі өңірлік ғалымдардың ғылыми белсенділігін түбегейлі арттырып, жергілікті кәсіпорындармен тығыз кооперация орнату арқылы экономикалық тиімді жобаларды өндіріске енгізуге жол ашуда, соның нәтижесінде ғылыми жаңалықтар кабинет қабырғасында қалып қоймай, нақты өнімге, озық технологияға немесе сапалы қызметке айналып, өңірдің әлеуетін арттыруға қызмет етуде, әсіресе бұл бағытта соңғы жылдары отандық ғылымды қаржыландыру көлемінің ұлғаюы, оның ішінде жас ғалымдардың зерттеулерін қолдауға арналған «Жас ғалым» жобасы аясында мыңдаған гранттардың бөлінуі аймақтық университеттерде жаңа зертханалар мен конструкторлық бюролардың бой көтеруіне тікелей ықпал етіп, өңірлік кәсіпорындармен жасалатын шаруашылық шарттар мен индустриялық әріптестік көлемінің бірнеше есеге артуына жол ашты, бұл өз кезегінде өндіріс орындарының өздері де университеттер жанындағы ғылыми топтарға нақты тапсырыстар беріп, өнім сапасын арттыруға мүдделі екенін көрсетеді.
Дегенмен, кез келген жоғары оқу орнының сапасы ең алдымен оның профессор-оқытушылар құрамы мен ғылыми мектебіне тікелей байланысты болатындықтан, өңірлік университеттерде жас ғалымдарды жан-жақты қолдау, оларды шетелдік жетекші ғылыми орталықтарға тағылымдамаға жіберу және әлемге әйгілі шетелдік профессорларды дәріс оқуға шақыру жұмыстары қарқынды жүргізілуде, бұл ретте әлемдік рейтингтегі үздік университеттер мен ғылыми орталықтармен жасалған меморандумдар аясында жүздеген оқытушылардың біліктілігін арттыру курстарынан өтіп, халықаралық рецензияланатын Scopus және Web of Science базаларындағы журналдарда ғылыми мақалалар жариялау көрсеткішінің айтарлықтай өскені байқалады. «Болашақ» халықаралық стипендиясы мен «Жас ғалым» жобасы аясында шет елдерден озық білім мен тәжірибе алып келген жас мамандардың туған өңіріндегі жоғары оқу орындарына оралып, өз мектептерін қалыптастыруы еліміздегі ең маңызды үрдістердің біріне айналып отыр, өйткені бұл кадрлар шетелдегі прорывты технологиялар мен заманауи зерттеу әдістемелерін өңірлік ортаға сәтті трансферт етіп жатыр, бұдан бөлек, студенттер мен оқытушылардың академиялық ұтқырлығы артып, өңірлік жастардың республикалық және халықаралық деңгейдегі оқу орындарымен алмасып тәжірибе жинақтауы білім беру сапасын арттырып қана қоймай, жастардың жаһандық бәсекеге қабілеттілігін күшейте түседі, атап айтқанда, академиялық ұтқырлық бағдарламалары арқылы жыл сайын мыңдаған өңірлік студенттер Еуропа, Азия және Американың жетекші университеттерінде білім алып, жаһандық ортада қарым-қатынас жасау дағдыларын жетілдіріп, өз университетіне қайта оралған соң озық тәжірибелерді өзге де курстастарына таратып, кампустағы білім беру ортасының сапалық деңгейін жаңа биікке көтеруге айтарлықтай үлес қосуда.
Заманауи жаһандық талаптарға сай өңірлік университеттер терең цифрлық трансформациядан өтіп, оқу үрдісіне озық платформалар, онлайн курстар және жасанды интеллект элементтері белсенді түрде енгізілуде, нәтижесінде студенттер заманауи бағдарламалық қамтамасыз ету жүйелерімен еркін жұмыс істеуді үйреніп, цифрлық дағдыларды терең меңгеруде, бұл өз кезегінде түлектердің еңбек нарығындағы жоғары сұранысын қамтамасыз етіп, кез келген кәсіби ортада жылдам бейімделуіне сенімді кепіл болады. Түйіндей айтқанда, өңірлік жоғары оқу орындарын жан-жақты дамыту – бұл тек білім беру саласын жаңғыртуға бағытталған шара ғана емес, бұл бүкіл елдің өңірлік экономикасын сапалы деңгейге көтерудің, аймақтардағы миграциялық үрдістерді оң арнаға бұрудың және жастардың туған жерінде сапалы білім алып, лайықты жұмыс істеуіне қолайлы жағдай жасаудың негізгі тетігі болып табылатындықтан, ел болашағын жарқын ету жолында сапалы ғылым мен білімді өңірлерде теңдей дамыту – бүгінгі күннің аса маңызды стратегиялық міндеті және өңірлік университеттер бұл үлкен сенімді ақтап, ұлттық интеллекттің қуатты орталығына айнала беретіні сөзсіз.
