Қазіргі кезеңде Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық, мәдени және рухани дамуы өңірлік жоғары оқу орындарының әлеуетін сапалы жаңа деңгейге көтерумен, сондай-ақ ғылыми-зерттеу қызметінің тиімділігін арттырумен тікелей байланысты. Бұл стратегиялық бағытта рухани астанамыз әрі қасиетті өңір – Түркістан қаласы еліміздің жетекші ғылыми-білім беру және инновациялық кеңістігіндегі ең маңызды орталықтардың біріне қарқынды түрде айналып келеді. Қаладағы жоғары оқу орындарының, атап айтқанда Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің және басқа да іргелі білім ордаларының жан-жақты дамуы тек қана сапалы кадр даярлау көрсеткішін жақсартып қоймай, ғылым, білім және нақты өндіріс салалары арасындағы тығыз байланысты түбегейлі нығайтуға мол мүмкіндік беруде.
Соңғы жылдары Түркістандағы жоғары оқу орындарында білім алушылар мен жас зерттеушілердің саны тұрақты түрде өсіп келе жатқаны байқалады. Сарапшылардың бағалауынша, қаладағы студенттер контингенті мен магистранттардың саны соңғы бес жылда шамамен 25–30 пайызға артып, бұл көрсеткіш өңірдің еліміздің түкпір-түкпірінен келген жастар үшін аса тартымды білім беру орталығына айналып жатқанын айқын көрсетеді. Сонымен қатар, жоғары білім беру ұйымдарындағы гранттық және хозрасчеттік ғылыми жобаларға белсене тартылған оқытушылардың, докторанттар мен жас зерттеушілердің үлесі де едәуір ұлғайып, олардың жалпы ғылыми белсенділігі мен жарияланымдық көрсеткіштері орта есеппен 30–35 пайызға өскен. Мұның бәрі Түркістан өңірінде нағыз бәсекеге қабілетті адами капиталдың қалыптасып жатқанын дәлелдейді.
Өңірлік жоғары оқу орындарын дамыту мен олардың әлеуетін еселеудің ең маңызды тетіктерінің бірі – университеттер арасындағы ғылыми және академиялық кооперацияны жан-жақты күшейту. Қазіргі таңда Түркістандағы және оған іргелес өңірлердегі жоғары оқу орындары бірлескен іргелі және қолданбалы ғылыми зерттеулер жүргізу, студенттер мен оқытушыларға арналған академиялық ұтқырлық бағдарламаларын дамыту және озық тәжірибе алмасу бағытында өзара ынтымақтастықты кең көлемде өрістетіп келеді. Сала мамандары мен сарапшылардың пікірінше, жоғары оқу орындары арасындағы осындай тығыз ғылыми серіктестік зерттеу жұмыстарының сапасы мен нәтижелілігін 40 пайызға дейін арттыруға толық мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде халықаралық Scopus, Web of Science базаларындағы ғылыми мақалалар мен жарияланымдар санының қарқынды көбеюіне және отандық университеттердің беделді халықаралық рейтингтердегі позициясының айтарлықтай жақсаруына тікелей әсер етуде.
Ғылым саласындағы кооперация мен интеграцияның тағы бір ұшан-теңіз нәтижесі – заманауи ғылыми инфрақұрылымды барынша тиімді әрі үнемді пайдалану. Бірнеше жоғары оқу орнының қымбат тұратын зертханалық базаларды, уақыт талабына сай ультимативті ғылыми жабдықтарды және білікті кадрлық ресурстарды ортақ пайдалануға (коллективті пайдалану орталықтары) көшуі зерттеу шығындарын шамамен 20–25 пайызға қысқартуға жол ашады. Сонымен қатар, бірлескен ауқымды ғылыми жобаларға қатысу арқылы республикалық және халықаралық гранттарды, сондай-ақ шетелдік инвестицияларды тарту мүмкіндіктері бірнеше есеге кеңейеді. Сараптамалық бағалаулар мен экономикалық есептеулер бойынша, кооперациялық форматта жүзеге асырылатын ғылыми жобалардың сыртқы қаржыландыру көлемі жеке дара атқарылатын зерттеулермен салыстырғанда 40–45 пайызға жоғары болуы әбден мүмкін.
Түркістан қаласында ғылымды жан-жақты дамытуға бағытталған мемлекеттік бастамалар аймақ экономикасының нақты қажеттіліктерімен және индустриялық саясатымен тығыз үндесіп отыр. Әсіресе, өңірдің климаттық ерекшеліктерін ескере отырып, су үнемдеу технологиялары, ауыл шаруашылығын цифрландыру, баламалы энергия көздері, агротехнология, сондай-ақ түріктану, тарихи-мәдени мұраны сақтау және цифрлық туризм салаларындағы зерттеулерге деген сұраныс күн санап артып келеді. Қаладағы жоғары оқу орындарының ғылыми әзірлемелері мен патенттерінің нақты өндіріске, шаруа қожалықтарына және туристік кластерлерге енгізілу көрсеткіші соңғы жылдары 15 пайыздан 25 пайызға дейін өскені байқалады. Бұл ғылымның тек қағаз жүзінде қалып қоймай, аймақтың нақты экономикалық секторына тигізетін ықпалы мен пайдасының жылдам артып келе жатқанын көрсетеді.
Жалпы алғанда, Түркістандағы өңірлік жоғары оқу орындарын жан-жақты дамыту және ғылым саласында университеттер арасындағы кооперацияны кеңейту – елдік деңгейдегі білім беру жүйесінің бәсекеге қабілеттілігін арттыратын басты факторлардың бірі. Мұндай жүйелі ынтымақтастық бар ғылыми әлеуетті ең тиімді пайдалануға, инновациялық стартаптар мен жобаларды көбейтуге және өңірдің тұрақты, теңгерімді экономикалық дамуына қуатты серпін береді. Алдағы жылдары кооперациялық байланыстардың тамырын тереңдету Түркістанның еліміздің ең озық ғылыми-білім беру, рухани және инновациялық орталықтарының бірі ретіндегі мәртебесін одан әрі нығайтып, жаһандық өзгерістерге төтеп беретін интеллектуальды хабқа айналдырары сөзсіз.
