Қазақстанның оңтүстігінде орын тепкен тарихи Түркістан өңірі бүгінде терең рухани тамырынан қуат ала отырып, 21-ғасырдың білім беру, ғылым мен озық технологияларының өңірлік хабына айналуда. Ұлы Жібек жолының бойындағы бұл құтты мекен ұзақ ғасырлар бойы ғылыми ойдың, мәдениет пен ағартушылықтың Орталық Азиядағы басты жүрегі саналды. Ежелгі оқымыстылар мен ойшылдардың ізгі жолын жалғастырған қазіргі Түркістан облысы интеллектуалды әлеуетін арттырып, заманауи ғылым мен өндірісті ұштастырған стратегиялық өңірге айналды.
Түркістан топырағы – Қожа Ахмет Ясауи және оның ізбасарлары іргетасын қалаған дала философиясы мен ғылыми мектептерінің Отаны. Ілімге, даналыққа және ағартушылыққа ұмтылған бұл дәстүр ғасырлар өте келе жаңа мазмұнмен байыды. Бүгінде аймақтың даму даңғылы тек тарихи туризммен ғана шектелмей, білім мен инновацияға негізделген білім экономикасын қалыптастыруға бағытталған. Өңірдің даму стратегиясы оқу-ағарту жүйесін заман талабына сай трансформациялап, оны аймақтың әлеуметтік-экономикалық өсімінің басты қозғаушы күшіне айналдырды.
Түркістанның білім экожүйесінің негізгі діңгегі – Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті. Бұл жоғары оқу орны түркітілдес мемлекеттердің ғылыми әрі мәдени интеграциясының бірегей үлгісі саналады. Университетте іргелі далалық зерттеулерден бастап, жоғары технологияларға дейінгі кең ауқымдағы зерттеулер жүзеге асырылады. Аймақ тек бауырлас түркі мемлекеттерінің ғылыми орталықтарымен ғана емес, Оңтүстік Корея сияқты жетекші технологиялық елдермен де серіктестікті кеңейтуде. Мәселен, Түркістанда оңтүстіккореялық Woosong университетінің жаңа кампусының ашылуы өңірге жасанды интеллект, үлкен деректер, киберқауіпсіздік және бағдарламалық инженерия саласында халықаралық деңгейдегі сапалы кадрлар даярлауға жол ашты.
ХҚТУ мен өңірлік ғылыми орталықтарда түркология, этнолингвистика, археология және дінтану бағыттары бойынша терең зерттеулер толастаған емес. Сонымен қатар, ақпараттық технологиялар, биотехнология, электроэнергетика және медицина сияқты қолданбалы ғылымдар қарқынды дамуда. Археологтардың ежелгі Сығанақ қалашығында жүргізген ауқымды қазба жұмыстары мен зерделеулері бұл тарихи нысанды ЮНЕСКО-ның мәдени мұралар тізіміне енгізуге берік негіз қалауда. Аймақта жарық көретін академикалық басылымдардың, атап айтқанда Түркиямен бірлескен «Bilig» журналының Clarivate Analytics және Scopus секілді беделді ғылыми базаларда индестелуі жергіліктіден ғаламдыққа қағидасының жүзеге асқанын айғақтайды. Ал «Хабаршы», «Түркология» және «Еуразия» басылымдары бүкіл Еуразия кеңістігіндегі зерттеушілердің пікірталас алаңына айналды.
Ғылыми идеялардың өндірістік әлеуетке айналуы – Түркістан облысының басты артықшылықтарының бірі. Өңірде өнеркәсіп пен білім ордаларын тығыз байланыстыратын кластерлік модель сәтті жұмыс істеуде. 2018 жылы Кентау трансформатор зауытымен бірлесе құрылған технопарк энергетика мен цифрлық технологияларды өндіріске енгізудің нақты демонстрациясына айналды. Студенттер мен жас ғалымдар әзірлеген зауыт мамандары үшін виртуалды жұмыс кеңістігі, электронды құжатайналым жүйесі және Түркістан аймағы тарихи-мәдени ескерткіштерінің 3D туры сияқты жобалар өндіріс пен туризмнің тиімділігін арттыруда.
Аймақ әкімдігімен бірлесе құрылып жатқан «Түркістан Технопаркі» инновациялық стартаптарды қолдаудың толық циклін қамтамасыз етеді. Сондай-ақ қалада енгізілген «Smart campus» және «Smart қала» тұжырымдамалары аймақты цифрландыруды жаңа деңгейге көтерді. Бүгінде ХҚТУ мен өңірлік орталықтарда мемлекеттік және жеке сектор тарапынан қаржыландырылатын ондаған гранттық жобалар, коммерциялық келісімшарттар іске асырылып жатыр. Мұндай ғылыми-зерттеу тапсырыстары өңірдің ауыл шаруашылығын, су ресурстарын басқаруды және жасыл энергетикасын дамытуға тікелей ықпал етеді.
Түркістан облысындағы білім беру реформасы балабақша мен мектеп қабырғасынан бастап жоғары оқу орнына дейінгі тұтас тізбекті қамтиды. Өңір экономикасының драйвері ауыл шаруашылығы болғандықтан, аграрлық ғылымға, топырақтануға және экологияға негізделген зерттеу орталықтары сапалы тұқым шаруашылығы мен тиімді суару технологияларын әзірлеуде. Ауылдық және қалалық мектептерде STEM (ғылым, технология, инженерия, математика) кабинеттері кеңінен ашылып, оқушылар бағдарламалау, робототехника, 3D-модельдеу негіздерін меңгеруде. Сондай-ақ заманауи колледждер бой көтеріп, өңірге қажетті техникалық, медициналық және педагогикалық кадрларды даярлау қайта құрылымдалды. Еуропалық Erasmus+ бағдарламасы бойынша студенттер мен оқытушылар алмасуы жүргізіліп, халықаралық форумдар Түркістанды түркі әлемі жастары мен ғалымдарының бас қосатын басты диалог алаңына айналдырды.
Қарқынды өсімге қарамастан, өңірде шешімін күткен бірқатар гео-экологиялық және әлеуметтік міндеттер бар. Облыстың басым бөлігі ауылдық аймақтар болғандықтан, ауыл мен қала арасындағы білім алшақтығын азайту үшін қашықтан оқытудың цифрлық платформалары мен цифрлық теңсіздікті жою жобалары енгізілуде. Білікті ғалымдарды, оқытушылар мен IT-мамандарды тарту үшін арнайы әлеуметтік пакеттер, баспанамен қамту және ғылыми стажировка бағдарламалары ұсынылуда. Бұдан бөлек, өңірдің бай тарихи мұрасы мен табиғи ресурстарын ұштастыра отырып, ғылыми-ағартушылық және этнографиялық туризм кластері қалыптасып келеді.
Түркістан облысы – өткеннің асыл мұрасы мен болашақтың озық технологиялары тоғысқан бірегей кеңістік. Өңірдегі білім мен ғылым саласын жүйелі интеграциялау, халықаралық академикалық хабтар ашу және өндірістік технопарктерді іске қосу Түркістанды тек Қазақстанның емес, бүкіл Орталық Азияның инновациялық және интеллектуалды орталығына айналдырды. Ғылымға негізделген бұл даму моделі өңірдің тұрақты экономикалық өсімін қамтамасыз етіп, Түркі әлемінің ғылыми-мәдени туын асқақтата бермек.
